၁. စုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ဒီးဆူၣ်ချ့တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်

တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့န့ၣ် မ့ၢ်တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်လုၢ်ဒိၣ်ပှ့ၤဒိၣ်ကတၢၢ်လၢ ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိကိးဂၤဒဲးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤ ထံးကညီကီၢ်စဲၣ်ပူၤ, ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ (KNU - ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်) တၢ်ပၢဟီၣ်ကဝီၤ, ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်, ဆီထံး ကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အသနၢၣ်တကပၤ ဆူၣ်ချ့တၢ်ကဟုကယာ်လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် အိၣ်စှၤဝဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤဒီတဘ့ၣ်ညါအပူၤ   (ကညီဆူၣ်ချ့မၤစၢၤဝဲၤကျိၤ- KDHW) တၢ်ဆါဟံၣ်ဖိ အိၣ်ဝဲ (၅) ဖျၢၣ် ဒီး ပှၤတဝၢဘျးစဲမၤသကိးတၢ်ဒီးပှၤတဝၢဆူၣ်ချ့တၢ်ကရၢကရိသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ် (၃) ဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆါဟံၣ်ဖိ သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်ကရူၢ်အပတီၢ်ဆူၣ်ချ့ဝဲၤလီၢ် ဒီး ဟ့ၣ်ဂံၢ်ခီၣ်ထံးတၢ်ကူစါယါဘျါသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပမ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤတၢ်အိၣ် သးဒီးဟီၣ်ကဝီၤအဂၤ (လၢတၢ်ဆါဟံၣ်အိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဆူၣ်ချ့တၢ်မၤစၢၤဝဲအံၤ) မ့ၢ်တၢ်လၢအတလၢတပှဲၤ ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂၀၂၄ နံၣ်  ဒီး ၂၀၂၅ နံၣ်အတီၢ်ပူၤ တၢ်စူၤခါအဆၢကတီၢ် တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢအဟဲကဲထီၣ်သးခီဖျိ န့ဆၢၣ်ဒ်အမ့ၢ် ထံဒိၣ် ဒီးထံလုၢ်ဘၢတၢ်အဃိ ထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်ဝဲဒီးမူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤဆၢကတီၢ်တၢ်ဆါ (ရာသီတုတ်ကွေး)တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဆါဟံၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်လၢကသံၣ်အိၣ်တလၢတပှဲၤဘၣ်အဃိ ကဲထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီဖးဒိၣ် လၢကမၤစၢၤထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ လါအီကူး ၂၀၂၅ နံၣ်အပူၤန့ၣ်, ဖိသၣ်တနီၤဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲ တၢ်ညၣ်ဃိၢ်သွံၣ် ပၢၢ်တၢ်ဆါ (သွေးလွန်တုတ်ကွေး) သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ခီဖျိလၢထံရူၢ်ကီၢ်သဲးတၢ်အိၣ်သးတဘၣ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ဝီဘၣ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအအိၣ်ဆၢထၢၣ်ဃုာ်ဒီးပှၤပၢၢ်ဆၢထီဒါသုးပဒိၣ် (CDM) တဖၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိမ့ၢ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ဆူးတၢ်ဆါအဆၢကတီၢ် အဝဲသ့ၣ်ကလဲၤဒိးကူစါယါဘျါအသးလၢဝ့ၢ်ပူၤ တၢ်ဆါဟံၣ်ဖးဒိၣ်အဂီၢ် လဲၤဝဲတဘူၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢ ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ခွဲးယာ်လၢပှဲၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲလၢမုၢ်မဆါတနံၤအံၤန့ၣ် တမ့ၢ်ထဲတၢ်ဆူးတၢ်ဆါတမံၤဧိၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဒုးတၢ်ယၤအဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်စ့ၢ်ကီး တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်တ ပာ်သးအပူၤ သဝီဖိတနီၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲအိၣ်အဃိ အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ်ဒိးကူစါယါဘျါအသးန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢကသံၣ်ကသီဒီး တၢ်ကူစါယါဘျါပီးလီတလၢတပှဲၤဘၣ်အဃိ တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ကူစါယါဘျါအဂီၢ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.  အဝဲသ့ၣ်ကလဲၤ ဒိးကူစါယါဘျါအသးလၢဝ့ၢ်ပူၤအဂီၢ် လဲၤလီၤဝဲတဘူၣ်ဘၣ်, မ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ယိၣ်ဝဲလၢ မ့ၢ်လဲၤတုၤလၢတၢ်ဆါဟံၣ်န့ၣ် တၢ်ကသံကွၢ်သံဒိးအါထီၣ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤဒီး တၢ်ကမၤကီမၤခဲဘၣ်ဖုးအီၤအဃိန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိတနီၤ မ့ၢ်လၢကျိၣ်စ့ တအိၣ်လၢပှဲၤဘၣ်အဃိ ကဲထီၣ်စ့ၢ်ကီးတၢ်မၤတံာ်တာ်ဖးဒိၣ်တမံၤလၢ ကန့ၢ်ဘၣ်ဆူၣ်ချ့တၢ်ကူစါယါဘျါတၢ်ကဟုကယာ်ဒီး တၢ်ကွၢ်ထွဲဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတနီၤ ပာ်ဂံၢ်ပာ်ဘါဝဲ ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ (KNU) တၢ်ကရၢကရိ ဒီးတၢ်သုးကျဲၤဆှၢထီၣ်အဝဲသ့ၣ်ဆူတၢ်ဆါဟံၣ် လၢကစၢၢ်ခိၣ်လၢအမ့ၢ် KDHW အတၢ်ဆါဟံၣ်အိၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးလီၤ. ဘၣ်ဆၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒိၣ် အိၣ်တမံၤလၢ တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤကီခဲဝဲဒိၣ်မးခီဖျိထံဒိၣ်ခိၣ်ယွၤ ဒီး ကျဲမုၢ်ကျဲဘိတဂ့ၤဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

ဘၣ်ထွဲဒီးလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အသနၢၣ်န့ၣ်,  KNU  တၢ်ကရၢကရိကျဲးစၢးမၤဂ့ၤထီၣ်ဝဲ, ကရၢကရိ ဖှိၣ်ထီၣ်ဒီး ဟ့ၣ်ဝဲသးစၢ်တဖၣ်တၢ်မၤလိ ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်တိစၢၤမၤစၢၤက့ၤဒူသဝီသ့ၣ်တဖၣ်ကန့ၢ်ကသ့အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂၀၂၅ နံၣ်အတီၢ်ပူၤ တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤဟ့ၣ်ဝဲကသံၣ်တၢ်မၤလိအိၣ်ဝဲတဘျီ ဒီး ပှၤမၤလိတၢ်ဖိအိၣ် (၆၀၀) ဂၤဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤမၤလိတၢ်ဖိ သ့ၣ်တဖၣ်တနီၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ကရၢကရိပှၤမၤတၢ်ဖိ ဒီး တနီၤမ့ၢ်ဝဲ ဒူသဝီဆူၣ်ချ့အဂီၢ်ဟဲမၤလိဝဲလၢသဝီသ့ၣ်တဖၣ်အခၢၣ်စးန့ၣ် လီၤ. တၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲအဃိ ပထံၣ်ဘၣ်လၢကဲထီၣ်တၢ်ကဲဘျုးဖးဒိၣ်လၢသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်လၢ ကသံၣ်ကသီအိၣ်တလၢပှဲၤဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

ကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ် (KNLA) ဒီး ကမျၢၢ်တၢ်ဒီသဒၢသုး (PDF) တၢ်ကရၢကရိအကသံၣ်သရၣ်တဖၣ် ဖဲအဝဲ သ့ၣ်လီၤဘၣ်မူဒါလၢတၢ်လီၢ်လၢအဘူးဒီးလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဆၢကတီၢ် တသ့ဖဲအသ့အဝဲသ့ၣ်ကွၢ်ထွဲစ့ၢ်ကီးလီၢ်က ဝီၤသဝီဖိလၢဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ်ဆူးတၢ်ဆါဒီး တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတဖၣ်အဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတနီၤပာ်ဂံၢ်ပာ်ဘါအဝဲသ့ၣ် အိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ကသံၣ်ကသီလၢအဝဲသ့ၣ်လိၣ်ဘၣ်တဖၣ်အဂီၢ်စ့ၢ်ကီး ကီခဲဝဲ ဒီး ကပှ့ၤန့ၢ်ကသံၣ်ကသီ အဂီၢ်ဒၣ်လဲာ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. တဘျီတခီၣ် သဝီဖိတနီၤနီၤအကျိၣ်အစ့အိၣ်ဒၣ်လဲာ် လၢကပှ့ၤအီၣ်ကသံၣ်အဂီၢ်သနာ်က့ အဝဲသ့ၣ်ကပှ့ၤန့ၢ်အဂီၢ် တညီတဘှါဝဲဒၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ် KNU တၢ်ကရၢကရိအတၢ်သုးတၢ်ကျဲၤန့ၣ် ဆူၣ်ချ့မၤစၢၤဝဲၤကျိၤ ကသံၣ်ကသီအိၣ်တနီၤဘၣ်ဆၣ် တမ့ၢ်တၢ်လၢအလၢအပှဲၤဒ်တၢ်လိၣ်နီၢ်နီၢ်အသိးဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.  

လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, ဘၣ်ဃးဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့သနၢၣ်တကပၤန့ၣ် ပမ့ၢ်ကွၢ်က့ၤလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်အဝဲသ့ၣ် ကြၢးဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကူစါယါဘျါအတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်အိၣ်အသိး တဒိးန့ၢ်ဘၣ်ဝဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ပမ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤ က့ၤတၢ်ဆၢကတီၢ်လၢတချုးသုးမီၤစိရိၤဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဖဲ ၂၀၂၁ နံၣ်ဒံးဘၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် တၢ်လီၤဆီအိၣ်ဝဲ ဖးဒိၣ်ညါန့ၣ်လီၤ.

၂. လီၢ်ကဝီၤစုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ် ဒီး ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတဖၣ်  ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲ, တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုး ဒီး တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်

(က) တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တၢ်အိၣ်သးကီခဲသ့ၣ်တဖၣ်  

တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့မ့ၢ်တၢ်အကါဒိၣ်ကတၢၢ်တမံၤလၢပှၤတကလုာ်အတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်ထီထီၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ အသနၢၣ်တကပာ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်ဝဲဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲ ခီဖျိလၢကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤဟံးန့ၢ် ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤအဃိန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဒ်အံၤအဃိ တၢ်ပၢၢ်ဆၢက ရူၢ်ကရၢတဖၣ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲ ဒီး ဒုးထီဒါအဝဲသ့ၣ်(ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤတဖၣ်)အဃိ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ဆီထံးကီၢ် ဆၣ်အဟီၣ်ကဝီၤပူၤကိးဆၢကတီၢ်ဒဲးဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ကၠိသရၣ်/မုၣ် ဒီး ကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်မၤလိဘၣ်တၢ်တ ဘျ့တဆှီဘၣ်န့ၣ်လီၤ.  တကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ စးထီၣ်ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၁၀ သီ, ၂၀၂၄ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ လၢအဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဒီး ကိးလီၤအသးလၢ ထံကီၢ်တၢ်ပၢတၢ်ပြးသုးကီၣ်ကးကရၢ (SAC) [ဖဲ လါယူၤလံ ၃၁ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ် အနံၤန့ၣ်, SAC အံၤဆီတလဲကိးလီၤက့ၤအသးဆူ ထံကီၢ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဒီးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ခီၣ်မ့ရှၢၣ် (နလအ - SSPC) န့ၣ်] ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲ တၢ်ထၢသုးသဲစးတၢ်ဘျၢလၢ ထံဖိကီၢ်ဖိလၢသးနံၣ်ပှဲၤထီၣ် (၁၈) နံၣ်တဖၣ် ကဘၣ်နုာ် လီၤကဲသုးအဃိ သူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ် (ပျံၤတၢ်ဒီး) တသးစဲမၤလိတၢ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ကၠိဖိမိၢ်ပၢ်တနီၤ ကျဲးစၢး ဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဘါအဖိအလံၤတဖၣ်လၢကမၤလိဒံးတၢ်န့ၣ်လီၤ.

လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် သးတလီၤပလိာ်ဒီးကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအတၢ်ထၢသုးသဲစးတၢ်ဘျၢအံၤဘၣ်အဃိ တဘၣ်သးနုာ် လီၤကဲသုးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအံၤ စးထီၣ်ပာ်လီၤတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤ လၢကဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်လီၢ်ကဝီၤ သဝီဖိ လၢကနုာ်လီၤကဲသုးဂီၢ်အဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိမိၢ်ပၢ်လၢအအိၣ်စီၤစုၤဒီးဝ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ယိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲလၢအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ် ဆှၢအဖိ ဆူဝ့ၢ်ပူၤကၠိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် သုးမီၤစိရိၤကဖီၣ်န့ၢ် (မၢဆူၣ်) ဘၣ်ဖုးအဖိအလံၤသ့ၣ်တဖၣ်(ကဲသုး)အဃိ ဆှၢအဖိတ ဘူၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.  ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤန့ၣ် ဒ်သိးသူၣ်ဘီၣ်သးစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ကဖံးလိမၤဒိးဘၣ်တၢ်အဂီၢ် ကညီကူၣ်သ့ဆဲးလၤဝဲၤကျိၤ (KECD) ကျဲးစၢးသူၣ်ထီၣ်န့ၢ်ဝဲ တၢ်မၤလိကၠိသ့ၣ်တဖၣ်ဖဲဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ.  တၢ်မၤလိကၠိလၢလီၢ်ကဝီၤပူၤသ့ၣ်တဖၣ်လဲၤ တရံးအသးဘၣ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ဝီဒ်အပူၤကွံာ်အသိးတနံၣ်ဘၣ်တနံၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ထဲတမံၤလၢကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ် တမၤလိ ဘၣ်တၢ်လၢကၠိလၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်ပာ်အီၤလၢတၢ်ဖံးလိမၤလိအဂီၢ်တဖၣ်အပူၤဘံၣ်ဘံၣ်ဘၢဘၢဘၣ်န့ၣ်လီၤ.  

မ့ၢ်လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ဝဲဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအံၤ ပာ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ခးပနီၣ်လၢ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢတတူၢ်လိာ်အ တၢ်ပၢတၢ်ပြးသနူဒီး အိၣ်ဆၢထၢၣ်ထီဒါအီၤတဖၣ်အလီၢ်ဟီၣ်ကဝီၤအဃိန့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး တၢ်လၢအလီၤပျံၤအဒိၣ်ကတၢၢ် န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤကလံၤသုးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ ဒ်အမ့ၢ် ဒြိ ဒီး ကဘီယူၤ ဟဲခးလီၤတၢ် ဒီး တ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤအဖီခိၣ် ကူၣ်သ့သနၢၣ်ခိၣ်နၢ်, ကၠိကမံးတံာ်ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါ ဒီး ကၠိဖိမိၢ်ပၢ်တဖၣ်ပာ်ဖှိၣ်မၤသ ကိးတၢ်ဒီး ရဲၣ်ကျဲၤသူၣ်ထီၣ်က့ၤတၢ်မၤလိကၠိသ့ၣ်တဖၣ်လၢပှၢ်ပူၤ လၢတၢ်အိၣ်သဒၢအလီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤအဖီခိၣ် မ့ မ့ၢ်တၢ်စူၤခါအဆၢကတီၢ် ကၠိဖိတဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤ ဒီး ပစိၤအ့ၣ်တၢ်ဃၢ်ဖျးတဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ ကၠိဖိလၢ အအိၣ်ဖဲ (ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်) လီၢ်ကဝီၤဒူသဝီသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ကီတၢ်ခဲန့ၣ်လီၤ.

တနံၣ်အံၤ ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ပူၤ, ပျီ(ပၢၤထံး)ဟီၣ်ကဝီၤပူၤတၢ်မၤလိကၠိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ပတုာ်ကွံာ်သးတစိၢ်တလီၢ် ခီဖျိန့ဆၢၣ် တၢ်မၤဘၣ်ဒိလၢအမ့ၢ် ထံလုၢ်ဘၢတၢ် ဖဲလါယူၤလံ ၂၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်တဘျီဒီး ကၠိဘၣ်ပတုာ်ကွံာ်အသးအိၣ် (၂) နွံဃၣ်ဃၣ်န့ၣ် လီၤ. ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၂၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် တၢ်ဒုးတၢ်ယၤအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုးပာ်ဖှိၣ်တဖၣ် ဒီး လီၢ်ကဝီၤတၢ်ပၢၢ်ဆၢအသုးပာ်ဖှိၣ် လၢအမ့ၢ် KNLA, ကညီဒီကလုာ်ဂၢၤသးကရၢ (KNDO) ဒီး PDF သ့ၣ်တဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ် လီၤ. ခီဖျိ (တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ) တၢ်အိၣ်သးတဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးဘၣ်အဃိ  ဂံၢ်ခီၣ်ထံးကရူၢ် (၃) ဘ့ၣ်(လၢအမ့ၢ် ပၠ့ၤယ့ၤကရူၢ်, အ့ဝဲကရူၢ်, ပစိၤမၠီကရူၢ်) အပူၤ ကၠိအိၣ်ခဲလၢာ် (၁၀) ဖျၢၣ် အံၤန့ၣ်ဘၣ်ပတုာ်ကွံာ်အသးန့ၣ်လီၤ. ကၠိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တနီၤဘၣ်ပတုာ်ကွံာ်သး စးထီၣ်ဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၃ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ် တနီၤဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၅ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ် ဒီး တနီၤဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ်လီၤ.   ခီဖျိဟီၣ်ကဝီၤပူၤ စုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ် အတၢ်အိၣ်သးအဃိ ကၠိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလဲၤတရံးအသးတန့ၢ်ဒံးဘၣ်တုၤခဲအံၤန့ၣ်လီၤ.

ဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၂၉ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်ဂီၤခီ ၁၀:၀၀ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ စဲးကလံၤသဒၢမုၢ် - ပၤရၤမီၤထး  (စက်တပ်လေထီး) (၂) ဘ့ၣ် ဟဲတ့ၢ်လီၤဝဲ မ့ၣ်ပိၢ် (၅) ဖျၢၣ် ဆူ ကက--- သဝီ, ပၠ့ၤယ့ၤကရူၢ်, ဆီထံးကီၢ်ဆၣ် န့ၣ်လီၤ. မ့ၣ်ပိၢ်အကျါလွံၢ်ဖျၢၣ်န့ၣ် လီၤတဲာ်ဖဲ စံာ်ပျီပူၤသဝီကပၤ ဒီး အဂၤတဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤတဲာ်ဖဲ ကက--- တီၤဖုၣ်ကၠိကရၢၢ်ပူၤ န့ၣ်လီၤ. ကၠိတဖျၢၣ်အံၤစးထီၣ်လၢ ၂၀၂၁ နံၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဝံၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ တအိၣ်လၢၤဘၣ်အဃိ ဘၣ်တၢ်ပတုာ်ကွံာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ကီၢ်ပယီၤသုး စဲးကလံၤသဒၢမုၢ် - ပၤရၤမီၤထး ဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်ဘျီဝဲအံၤန့ၣ် ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသဝီဖိတအိၣ်နီတဂၤဘၣ် ဘၣ်ဆၣ် မ့ၣ်ပိၢ်အက့အခီသ့ၣ်တဖၣ် ဖျိးဘၣ်ဟးဂီၤကၠိ တၢ်သူၣ်ထီၣ်အိၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဖံးလိမၤဒိးအဂီၢ် ဒူသဝီပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ် ရဲၣ်ကျဲၤန့ၢ်တၢ်လီၢ်လၢ ဒူသဝီပူၤ ဟံၣ်ဃီတနီၤ ဒီး တနီၤသိၣ်လိတၢ်ဖဲသီခါဖၠၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သိၣ်လိအကျိၤကျဲ ဒီး လံာ်လဲၢ် (ဃုာ်ဒီး လံာ်ညိၣ်သိၣ်ဒိၣ်) တဖၣ်န့ၣ် KECD ရဲၣ်ကျဲၤဆီၣ်ထွဲဝဲ ဒီး တၢ်သိၣ်လိကၠိတဖၣ် ဘၣ်တၢ်ပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤအီၤလၢ KECD န့ၣ်လီၤ.  

တၢ်မၤလိကၠိလၢဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ် (၂) ကလုာ်လၢအမ့ၢ် တၢ်မၤလိကၠိလၢအဒိးတီခိၣ်ရိၢ်မဲအသးလၢ KECD အတၢ်ပၢတၢ်ဆှၢဖီလာ်လိၤလိၤ ဒီး တၢ်မၤလိကၠိတနီၤမ့ၢ်လၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤသီဒံးအဃိ မ့ၢ်ဒံးဒၣ်နီၢ်ကစၢ်တၢ်ထဲးဂံၢ် ထဲးဘါကမျၢၢ် (ကိုယ်ထူကိုယ်ထ) ကၠိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ကၠိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤသိၣ်လိဒံးဒၣ် ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်အလံာ်ညိၣ်သိၣ်ဒိၣ် တဖၣ် ဒီး KNU တၢ်ကရၢကရိတဖၣ် တြီဃာ်ဝဲလၢတၢ်တဘၣ်သိၣ်လိပယီၤတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤအလံာ်တဘ့ၣ်န့ၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.  ကၠိအတၢ်အိၣ်သးအိၣ်ဒ်အံၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢတၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ဝဲလၢ KECD ကထုးထီၣ်နီၤလီၤတၢ်မၤလိလံာ်ညိၣ်သိၣ်ဒိၣ်တဖၣ်အဂီၢ် အတၢ်တကူတလၢဘၣ် ဒီး ကၠိတနီၤကၠိသရၣ်ဂံၢ်ဘါတလၢပှဲၤဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အိၣ်သးဒ်သိးအံၤတဖၣ်အဃိ ကၠိဖိ မိၢ်ပၢ်လၢအအိၣ်လၢ ပျီ (ပၢၤထံး) ဟီၣ်ကဝီၤပူၤသ့ၣ်တဖၣ် အါတက့ၢ်ဆှၢအဖိအလံၤတဖၣ်ဆူခူပူၤဝ့ၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ် (သဝီဖိလၢအအိၣ်ဖဲ) ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်ဆၢထံးလၢအအိၣ်ဘူးဒီးဝ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ညီနုၢ်လဲၤဖံးလိမၤလိတၢ်လၢဝ့ၢ်ပူၤ ဒီး ထံၣ်ဝဲလၢကီၢ်သူလ့ၤအတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အံၤတၢ်အုၣ်ကီၤတအိၣ်ဘၣ် ဒီး မ့ၢ်ဖျိထီၣ်ဒၣ်လဲာ်ကၠိန့ၣ် ကန့ၢ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤအ ဂီၢ်တညီဘၣ်အဃိ အဝဲသ့ၣ်တသးဆူၣ်မၤလိဝဲကီၢ်သူလ့ၤတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့သနူအံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ဂ့ၢ် ကျိၤလၢတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ဖံးလိမၤလိသနၢၣ်လၢတီၤကၠိ ဒီး ပှၤမၤလိတၢ်ဖိတဖၣ်အတၢ်အိၣ်သးန့ၣ်လီၤ.

(ခ) တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူ ဒီး တၢ်လဲၤခီဖျိတၢ်အိၣ်သးကီခဲသ့ၣ်တဖၣ်

ထံဖိကီၢ်ဖိအတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအတၢ်အိၣ်သးလၢ ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤအံၤန့ၣ် တၢ်ဖံးတၢ်မၤကအိၣ်ဝဲအကလုာ် ကလုာ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအအိၣ်ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢန့ဆၢၣ်အတၢ်အိၣ်ယၢၤ ဒ်အမ့ၢ် သ့ၣ်, ဝၣ်, တၢ်သူတၢ်သၣ် ဒီး တၢ်သူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်ကျီး ဒ်အမ့ၢ် ခုး ဒီး ရီဘၢၣ် သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဝဲအသိး ဟီၣ်လာ်တၢ်အိၣ်ယၢၤလၢအမ့ၢ် တၢ်ခူၣ်ထူတၢ်ဖံးတၢ်မၤ အိၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအအိၣ်ဖဲဟီၣ်ကဝီၤပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ် ဒိးသန့ၤထီၣ်အသး လၢတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးန့ၣ်လီၤ.

• တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤကီခဲ ဒီး တၢ်ခိတၢ်သွဲအါ

တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအမ့ၢ်ကျီးတခါအံၤ နံၣ်ထီတၢ်မုၢ်တၢ်ဘိလၢတၢ်သူၣ်ဝဲအါတက့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ကမ့ၢ်ဝဲ တန့, သဲး, သးဟီ (ပြၢး),  ပနီကျဲ, သဘျုၣ် ဒီး တိၢ်ရ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤကီခဲဝဲအဃိ တၢ်သူတၢ်သၣ်အပှ့ၤတ အိၣ်ဝဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်တိၢ်ရ့ၣ်သၣ်တခီ ဖဲ ၂၀၂၅ နံၣ်အံၤန့ၣ် အပှ့ၤဂ့ၤဝဲဘၣ်ဆၣ် ကဲထီၣ်တၢ်န့ၢ်ဘျုးထဲလၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ စှၤဂၤလၢအတိၢ်ရ့ၣ်ကျီးအိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဧိၤန့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်တၢ်သူတၢ်သၣ်အဂၤတဖၣ်အပှ့ၤကလံၤတအိၣ်ဘၣ်အမဲာ်ညါ တၢ်လဲၤ ထီၣ်က့ၤလီၤကီခဲထီၣ် မ့ၢ်လၢကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ် ဆီလီၤဝဲတၢ်သမံသမိးတြဲၤတဖၣ်ဒီး ဃ့အီၣ်စ့လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤ ဒီး တၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤတၢ်အဖီခိၣ်အိၣ်ဝဲအါမးအဃိန့ၣ်လီၤ.

တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်ဖံးတၢ်မၤဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤ (တၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤတၢ်) တဖၣ်အံၤအဖီခိၣ်, တၢ်ကလဲၤပှ့ၤတၢ်ဖိတၢ် လံၤလၢဝ့ၢ်ပူၤတဖၣ်အဂီၢ် ဝံစိာ်တီဆှၢတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ၤအိၣ်အါဝဲအဃိ ဒူသဝီပူၤတၢ်ပှ့ၤဒိၣ်ထီၣ်ဝဲအါန့ၢ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ.  လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအအိၣ်လၢကစၢၢ်ကျါတဖၣ် အတၢ်မၤခိၣ်သ့ၣ်အိၣ်ဒၣ်ထဲ တၢ်ဖဲးခုး ဒီး သူၣ်အီၣ်တၢ်ဒိးတၢ်လၣ်အဃိ အတၢ်ဟဲနုာ် တအိၣ်ဘၣ်ဒီး အိၣ်ထဲတၢ်ဟးထီၣ်တခီတၢၤဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအအိၣ်ဖဲ ပျီပူၤပၢၤထံးဟီၣ်ကဝီၤ ပူၤတဖၣ် အတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်လၢ တၢ်လုၢ်လီၤအီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ထူအီၣ်စံာ်, ဒိးကၢ (တနီၤ - မၤညၣ်) ဒီး ထံနိၣ်တၢ်မၤအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

မ့မ့ၢ်တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်မၤ ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ကူာ်သ့ၣ်ကျီဝၣ်တၢ်မၤတဖၣ် တၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်ဝဲလၢအဆၢကတီၢ်ဒ်ဟီၣ်ကဝီၤ KNU တၢ်ကရၢကရိ ပာ်ပနီၣ်ဒီးဟ့ၣ်တၢ်ပျဲအဖီခိၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢ KNU တၢ်ကရၢကရိအိၣ်ဒီး ဝဲၤကျိၤ, ဝဲၤဒ့ အတၢ်သိၣ် တၢ်သီအဃိ ဖဲတၢ်တြီဒီး ပာ်ပတုာ်ကွံာ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤကတီၢ် တၢ်မၤတဖၣ်ဘၣ်ပတုာ်ကွံာ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ, သဝီဖိ တနီၤဃုဖံးဃုမၤဝဲလၢ တၢ်ဘျၢအချၢအိၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤအိၣ်စ့ၢ်ကီးဒီးတၢ်ခူၣ်ထူတၢ်ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူတၢ်မၤတခါအံၤ အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ်ပှၤမၤအီၣ်အီၤအိၣ်ဒၣ်ထဲပှၤဒိၣ်ကျိၣ်ဒိၣ်စ့တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်မနုၤအဃိလဲၣ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢဘၣ်ဘျၢလီၤစ့အလၢၤ အါဝဲဒီးဘၣ်ဟ့ၣ်တၢ်ခိတၢ်သွဲအိၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.  ဒ်သိးတၢ်လဲၤကျဲကဘၣ်ဂ့ၢ်ဘၣ်ဝီအဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ဟ့ၣ်စ့လၢ ကီၢ်ပယီၤသုး မီၤစိရိၤတကပၤအါအါဂီၢ်ဂီၢ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအံၤလဲၤတရံးအသးကိးဆၢကတီၢ်ဒဲး ဖဲတၢ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢ တၢ်ပၢတၢ် ပြး (KNU ဒီး ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ) ခံဖုလၢာ်ဟူးဂဲၤဟီၣ်ကဝီၤအဆၢတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

• ကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်သဝီဖိ

လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတနီၤစံာ်ပှဲၤတအိၣ် တၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လီၢ်တအိၣ်အဃိ ဝံစိာ်တီဆှၢမၤကၤအီၣ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤ (ကုန်သည်) သ့ၣ် တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိတၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤတၢ်အဖီခိၣ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်ဝဲ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုးတြဲၤသ့ၣ်တဖၣ် တြီမၤတံာ် တာ် မ့တမ့ၢ် ဃ့အီၣ်စ့အါ န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိတနီၤကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်တံၢ်ဃာ်အီၤဖဲအသုးတၢ်သမံသမိးအတြဲၤ ဒီး ဃ့အီၣ်လိးအီၤဝံၤ ပျၢ်က့ၤအီၤအိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် သဝီဖိတနီၤန့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤဖီၣ်န့ၢ်အီၤလၢ တၢ်ထၢသုးသဲစးတၢ်ဘျၢအဖီလာ်အဃိ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤတပျၢ်လီၤအီၤဘၣ်အမဲာ်ညါ တၢ်ဆှၢအီၤဆူသုးတၢ်မၤလိလီၢ်အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတနီၤ လၢတၢ်လုၢ်လီၤအီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ်မၤစ့ၢ်ကီးဝဲ တၢ်မၤလၢအဘၣ်ထွဲဒီး န့ဆၢၣ်တၢ်အိၣ်ယၢၤတဖၣ် ဒ်အ မ့ၢ်တၢ် မၤကၤအီၣ်ထံ (ထံအီ, ထံသူ), ထံနိၣ်တၢ်မၤအတၢ်ဟးထီၣ်လၢအမ့ၢ် ဒ့ၣ်, ညၣ်, သဒီၣ်, ဆွဲၣ် ဒီး အဂုာ်အဂၤတဖၣ် အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ထံနိၣ်တၢ်မၤ (ဆါအီၣ်ဒ့ၣ်, ညၣ်, သဒီၣ်, ဆွဲၣ်) အံၤအဖီခိၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ဝဲလၢ ပနံာ်ဟးဂီၤ (ဒ်အမ့ၢ် ဒ့ၣ်ညၣ် သ့ၣ်တဖၣ် အုၣ်, ကျၣ်ကွံာ်ဝဲ) ညီန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ သဝီဖိဘၣ်ကရီဂုာ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လၢ တၢ်ကဆှၢဆါအီၤဆူ ခူပူၤဝ့ၢ်ပူၤချုးဆၢချုးကတီၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့,  မ့ၢ်လၢလီၢ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်သးတဂၢၢ်တကျၢၤဘၣ်အဃိ  တၢ်လဲၤတၢ် က့ၤကီခဲဝဲတကး ဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ် ဖီၣ်တံၢ်ဃာ်ဝဲပှၤလဲၤဆှၢညၣ်ဆှၢသဒီၣ် တဖၣ်အိၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

• မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးတၢ်ဂ့ၢ်ကီ

တနံၣ်အံၤမ့ၢ်လၢထံစးထီၣ်ဒိၣ် ဖဲ လါယူၤလံ ၂၁ သီ တုၤ လါယူၤလံ ၂၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်အတီၢ်ပူၤယံာ်ဝဲဒီလါဃၣ်ဃၣ်အဃိ စံာ် ပှဲၤပူၤဘုသ့ၣ်တဖၣ်ဟးဂီၤဝဲအါမးန့ၣ်လီၤ. ထံက့ၤစှၤလီၤဘၣ်ဆၣ် စံာ်တနီၤတက့ၤဂ့ၤထီၣ်လၢၤဘၣ်ဒီး ဘုသ့ၣ်တဖၣ်လီၤဘီသံ ကွံာ်ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ် တုၤဃီၤလၢလါအီးကထိဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်အပူၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ် ကီၤလိာ်ကျိ ထံဒိၣ်တလီၤစှၤဒံး ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဆၢကတီၢ်ဖဲန့ၣ် စံာ်ကစၢ် (လၢအအိၣ်ဘူးဒီးကီၤလိာ်ကျိ) တနီၤ အဘုဘၣ်ထီၣ်လံအဃိ ဘၣ်ကူးဝဲအဘုလၢထံ ကျါန့ၣ်လီၤ. တၢ်ထၢဖှိၣ်ဝာ်ဖှိၣ်ဘုတဖၣ်ဝံၤဒၣ်လဲာ်န့ၣ် လၢတၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤတကပၤတၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ဒံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ် န့ၣ် ဘုသးအပှ့ၤအိၣ်ဒၣ်ထဲတနာ် န့ၣ် ၁၃၀,၀၀၀ ဒီး ၁၅၀,၀၀၀ ကၠး အဘၢၣ်စၢၤန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်ကွၢ်က့ၤလၢတၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ၤ ဒီး ဘုဟးထီၣ်တအ့ကၢၣ် အမျးကယၤအဖီခိၣ်ဒီး စံာ်ပူၤဘုဟးဂီၤန့ၣ် ပှၤထူစံာ်ဖိတနီၤတၢ်ကဲဘျုးတအိၣ်ဘၣ်အမဲာ်ညါ အိၣ်ဒၣ် လၢတၢ်တူၢ်လၢာ်တၢ်လၢာ်ဘူၣ်လၢာ်စ့ၤကလီကလီအဃိ အကမၢ်ထီၣ်ဒၣ်လဲာ်အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်အတီၢ်ပူၤအံၤန့ၣ် ဆၢကတီၢ်တုၤဃီၤဝဲဒၣ်လၢတၢ်ကဘၣ်ဖှံလီၤဘီဘၣ်(ပဲ)ချံလံ ဘၣ်ဆၣ်မ့ၢ်လၢ တၢ်စူၤအါအဃိ ကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢပှၤဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်လၢအကဖှံလီၤဘၣ်ဘီဘၣ်ချံ ချုးဆၢချုးကတီၢ် အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး ပှၤထူစံာ်ဖိတနီၤဖှံလီၤတၢ်ချံတၢ်သၣ်ဝံၤ တၢ်စူၤအါအဃိ တၢ်ချံဟးဂူာ်ဟးဂီၤအိၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တၢ် အိၣ်သးမ့ၢ်ကီခဲထဲလဲၣ်ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဒ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်မၤညီနုၢ်တ့ၢ်လံဝဲအသိး အဝဲသ့ၣ်တပာ်တ့ၢ်ကွံာ်အတၢ် ဖံးတၢ်မၤတဖၣ်ဘၣ်ဒီး ကျဲးစၢးမၤတၢ်သပှၢ်ပှၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်န့ၣ်အသိး လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ် အဝဲသ့ၣ်တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအတၢ်ဖံးတၢ်မၤ ဒိးသန့ၤထီၣ်အ သးလၢတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးန့ၣ်လီၤ. တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးလၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိမၤအီၣ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဝဲအါကလုာ်ဒ်အမ့ၢ် နံၣ်ထီတၢ်မုၢ် တၢ်ဘိ, နံၣ်ဖုၣ်တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိ ဒီး တၢ်အခ့အခါဆၢကတီၢ် (ရာသီပင်) တၢ်သူတၢ်သၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒိးသ န့ၤထီၣ်အသးလၢ မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတၢ်အိၣ်သး ဒီး ထံဂုၤကီၢ်ဂၤအတၢ်ပှ့ၤတၢ်ဆါကျိၤကျဲကဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤအဖီခိၣ် ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်ကဆါဘၣ်တၢ် (တၢ်သူတၢ်သၣ်, တၢ်ဒိးတၢ်လၣ်) ဒီးအတၢ်ဟဲနုာ်ကျိၤကျဲ ကအိၣ် အဂီၢ် ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢပှၤမၤကၤတၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဖီခိၣ် ဒီး ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်အိၣ်သးအဖီခိၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ် တၢ်သူတၢ်သၣ်, တၢ်မုၢ်တၢ်ဘိ ဒီး ပနံာ်သံသိဟးထီၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသူၣ်ဖျးဝဲတဖၣ်အံၤန့ၣ် အပှ့ၤတအိၣ်စ့ၢ်ကီး ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ် ပနံာ်ဘျ့ (ကုန်ချော) လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအတၢ်လိၣ်တဖၣ်တခီ တၢ်ဘၣ်ပှ့ၤန့ၢ်အီၤလၢအပှ့ၤကလံၤဒိၣ် ဒီး ကီခဲဝဲန့ၣ်လီၤ.

(ဂ) တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်

ပမ့ၢ်ကွၢ်က့ၤလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအအိၣ်ဖဲ ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်အိၣ်သးန့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်အိၣ်မူဝဲဒၣ် လၢဝၣ်ထီဒူအလိၤ (ဘၣ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တၢ်လၢတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးအပူၤ) ဒီး အခီၣ်မ့ၢ်တပျာ်တစု (မ့ၢ်ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲ တၢ်တၤတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်အပူၤန့ၣ်) ကတုၤဃီၤဝဲဆူတၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤ (ကဘၣ်သဂၢၢ်ဝဲဒီးတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိ သးသမူအတၢ်ဂ့ၢ်ကီ) န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်ဝဲတၢ်ဆၢကတီၢ်တၢ်အိၣ်သးအ ဖီခိၣ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်အိၣ်မူလဲၤက့ၤဖံးမၤဘၣ်တၢ်လၢ တၢ်ဘၣ်ယိၣ်သးပျံၤအတကွီၢ်ပူၤလၢတၢ်လီၢ်ကိးတီၤဒဲးန့ၣ်လီၤ. တၢ်အဒိၣ် ကတၢၢ်တမံၤလၢအဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအဂီၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးအတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢအမ့ၢ်တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဒုးတၢ်ယၤအံၤ ဆီတလဲမၤဟးဂီၤကွံာ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအတၢ်အိၣ်သးလိၤလိၤ မ့တမ့ၢ် ကွီၤတရံးမၤဘၣ် ဒိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢကျဲအပတီၢ်တဖၣ်ပတီၢ်အိၣ်အါမးအဃိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤအဖီခိၣ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ်ဘၣ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤအပူၤ, အတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူတၢ်ဖံးတၢ်မၤအပူၤ ဒီး တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အ တၢ်ဂ့ၢ်ကီတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ တၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤအဃိဒုးကဲထီၣ်စ့ၢ်ကီး အဝဲသ့ၣ်နီၢ်သးအတၢ်ကီတၢ်ခဲဒ်အ မ့ၢ် တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ, တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုး, သးအတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်မဲၣ်လီၢ်တဖၣ် ဒီး လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူအပူၤ တူၢ်ဘၣ်က့ၤဝဲ လၢသးသမူတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂ့ၢ်အါမံၤအါကလုာ်အဖီခိၣ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲ တၢ်ဂ့ၢ်ကီအကလုာ်ကလုာ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်လဲၤက့ၤဖံးမၤအပူၤ တၢ်တြီမၤတံာ်တာ်အိၣ်ဝဲအါကလုာ် အကျါ အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်စ့ၢ်ကီး ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤတၢ်သမံသမိးတြဲၤ, တၢ်ထၢဆူၣ်ကျိၣ်စ့ ဒီး တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ် မၢကဲသုး မ့တမ့ၢ် ပီၤတၤ သ့ၣ်တဖၣ်အံၤကီကီခဲခဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကီတၢ်ခဲတၢ်တြီမၤတံာ်တာ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အိၣ်လၢကျဲတီၤအဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်မ့ဟးဆှဲး ဒီး တမၤဘၣ်ထွဲဘၣ်ဃးလိာ်သးဒီး အတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်အတကွီၢ်အံၤဘၣ် တသ့ဘၣ် အဃိန့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဒီး ပလၢၢ်ဘၣ်ဝဲ တၢ်ကီတၢ်ခဲနီၢ်နီၢ်ဘၣ်ဆၣ် ဟးဆှဲးဝဲတသ့လ့ၤတက့ၤဘၣ်အဃိ ဘၣ်အိၣ်ဒၣ်ဝဲလၢ တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ အပူၤန့ၣ် လီၤ.

(ဃ) တၢ်ဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးခီဖျိ စုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ် ဒီး တၢ်ဒွဲၣ်အူထီၣ်ဟံၣ်ဃီ

ဟီၣ်ကဝီၤပူၤတၢ်အိၣ်သးတမုာ်တခုၣ်ဘၣ် ဒီး တၢ်ဒုးတၢ်ယၤအိၣ်ထီၣ်ဝဲအဖီခိၣ် သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤသ့ၣ်တဖၣ် ကဟဲထီၣ်နုာ်လီၤဟူးဂဲၤလၢသဝီပူၤန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိတနီၤ သုးလီၢ်သုးကျဲလဲၤအိၣ်က့ၤလၢအဘူး အတံၢ်အအိၣ်လၢတၢ်လီၢ်အဂၤန့ၣ်လီၤ. စုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်ကဲထီၣ်သးလၢလီၢ်ကဝီၤပူၤအဃိ သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်အိၣ် မူပှဲၤဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢသုးဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်ကရၢတဖၣ် ဒုးလိာ်ယၤလိာ်သးအဃိ ကဲထီၣ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ဒီး တုၤဒၣ်လဲာ်လၢ တၢ်သံတၢ်ပှၢ်ပတီၢ်အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါမ့ၤ ၂၀၂၅ နံၣ် အတီၢ်ပူၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢတၢ်ဒုးတၢ်ယၤအိၣ်ထီၣ်ဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ ဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ကရၢ တ ဖၣ်အဘၢၣ်စၢၤအဃိ ဂံၢ်ခီၣ်ထံးကရူၢ် (၃) ဘ့ၣ်(လၢအမ့ၢ် ပၠ့ၤယ့ၤကရူၢ်, အ့ဝဲကရူၢ်, ပစိၤမၠီကရူၢ်) အပူၤ ဒူသဝီ (၈) ဖျၢၣ် ဘၣ်သုး လီၢ်သုးကျဲဒီးဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုလၢပှၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတနီၤဘၣ်သုးလီၢ်ကျဲဆူတၢ်လီၢ်အဂၤအိၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

စးထီၣ်ဖဲ လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၂၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ် တၢ်ဒုးကဲထီၣ်ကဒီးလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ ဒီး တၢ်ပၢၢ်ဆၢကရူၢ်ကရၢတဖၣ် ဖဲ ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ် (ညောင်လေးပင်း) ဝ့ၢ် ဒီး ဝ့ၢ်ထူ (ရွှေကျင်) ဝ့ၢ် အဘၢၣ်စၢၤ ဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤအဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်သုးလီၢ်သုးကျဲဒီး ဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်ဒူသဝီအိၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးဘျီဝဲအံၤ သဝီ (၁၁) ဖျၢၣ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိနီၣ်ဂံၢ် လၢအကလး ဘၣ်သုးလီၢ်ကျဲဒီး ဘၣ်လဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုလၢဝ့ၢ်ပူၤ ဒီး တနီၤဘၣ်ဟးအိၣ်ကဒုက့ၤလၢ ဒူသဝီအဂၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ် ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၁၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်အနံၤန့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုးတဖၣ် ဟဲနုာ်လီၤဖဲ ကခ--- သဝီ ဒီး ဒွဲၣ်အူကွံာ်ဝဲ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိဟံၣ်ဃီအဖျၢၣ် (၇၀) ဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤ.

၃. ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ တၢ်ထၢဆူၣ်သုး

ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤတဖၣ် အတၢ်အိၣ်သးအိၣ်ဒ်အံၤ ပကထံၣ်ဘၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအ သုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲသုးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤထီဘိတပယူၤဃီန့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်ဖဲ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၁၀ သီ, ၂၀၂၄ နံၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲတၢ်ထၢသုးသဲစးတၢ်ဘျၢဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ် ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်လီၢ်ကဝီၤသ ဝီဖိ လၢကဘၣ်နုာ်လီၤကဲသုးန့ၣ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲကိးလါဒဲးန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိလၢတၢ်ဃုထၢထီၣ်အီၤတဖၣ်မ့ၢ်တနုာ်လီၤကဲသုးဘၣ်ဒီး ဒ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်အိၣ်အသိး ဘၣ်ဟ့ၣ်ဝဲစ့ ဟံၣ်တဒူၣ်န့ၣ်စ့ ၂၀,၀၀၀ ကၠး တုၤလၢ ၁၅၀,၀၀၀ ကၠးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဃ့ဆူၣ်စ့ဒ်အံၤ (စ့အနီၣ်ဂံၢ်ထဲလဲၣ်တခီ) ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ လီၢ်ကဝီၤတဘ့ၣ်ဒီးတဘ့ၣ်အဖီခိၣ် ပှၤတီခိၣ်ရိၣ်မဲတၢ်တဂၤ ဒီး တဂၤအတၢ် ဆၢတဲာ်အဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်လီၢ်တနီၤ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိနုာ်လီၤကဲသုးတအိၣ်ဘၣ်အဃိ ဘၣ်ဖီၣ်တၢ်ဖးအိၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢဖီၣ်တၢ်ဖးန့ၢ်ဒီး မ့ၢ်တ အဲၣ်ဒိးနုာ်လီၤကဲသုးဘၣ်န့ၣ် ကဘၣ်ဟ့ၣ်စ့ ၅၀၀,၀၀၀ ကၠး ဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤ. စ့သ့ၣ်တဖၣ်အံၤကမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ကဃုန့ၢ်ပှၤလၢအ သးဆူၣ်မၤတၢ် (ဒိးလဲကဲသုးတခါအံၤ)  ဒီး တၢ်ကဟ့ၣ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ကဲသုးအဘူးအလဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်ဖဲကီၢ်ပယီၤသုးမီၤ စိရိၤတဖၣ်မၤဝဲတၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်သုးတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤန့ၣ် (အဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်ဃာ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ်ဒီး) ပှၤမ့ၢ်တအဲၣ်ဒိးလဲၤကဲသုး ဘၣ်တခီ ပှၤ(ဟံၣ်ဖိဃီဖိ) ဘၣ်လဲၤထုးထီၣ်က့ၤအီၤလၢစ့နီၢ်တဂၤ စ့အကလီၢ်တကယၤ (၁၀,၀၀၀,၀၀၀) ကၠး တုၤဆူ အ ကလီၢ်ခံကယၤ (၂၀,၀၀၀,၀၀၀) ကၠးဘျဲၣ် အိၣ်ဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်မၤအသးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤကဲထီၣ်ဝဲ(ကျိၣ်စ့တၢ်အီၣ်တူၢ်အီၣ်ကလီၤ)မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွာ်တၢ်မၤဖးဒိၣ်တမံၤလၢကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုးခိၣ်သုးနၢ် ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤတၢ်ထၢဆူၣ်သုးအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤအံၤပာ်ပနီၣ် ဃာ်ပှၤအနီၣ်ဂံၢ်နီၣ်ဒွးလၢကဘၣ်ကဲသုးလၢကီၢ်ဆၣ်တဘ့ၣ်စုာ်စုာ်အိၣ်ပာ်လံန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်မ့ၢ်လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ် တအဲၣ်ဒိးနုာ်လီၤကဲသုးဘၣ်အဃိ တၢ်မ့ၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်အီၤ ဒီး ဒ် ကျိၣ်စ့ဂံၢ်ဘါအိၣ်အသိး ဟ့ၣ်ကျိၣ်ဟ့ၣ်စ့အါ အါဂီၢ်ဂီၢ် ဒ်သိးကထူၣ်ဖျဲးထီၣ်ဘၣ်ဝဲလၢတၢ်ထၢန့ၢ်ဆူၣ်သုးအံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအသးဒ်အံၤယံာ်ထီၣ်ဒီးကဲထီၣ်ဝဲတၢ်ခွဲးတၢ် ယာ်ဖးဒိၣ်တမံၤလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤသုးဖိတဖၣ် ကအီၣ်ဘၣ်ကျိၣ်စ့ (တၢ်အီၣ်ကဘျံးအီၣ်ကဘျၣ်) အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါအီကူး, လါစဲးပထ့ဘၢၣ် ဒီး လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်အပူၤ ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ ဖီၣ်န့ၢ်ဝဲ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအါန့ၢ်ဒံး (၁၀၀) ဂၤန့ၣ်လီၤ. တလါအတီၢ်ပူၤဖီၣ်ဝဲ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအိၣ်ဝဲအဂၤ (၃၀) ဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤ သဝီဖိလၢဘၣ်တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်အီၤတဖၣ် တၢ်ဆှၢအီၤလၢ အိၣ်တွ့ (အုတ်တွင်း), တဲၣ်ကၠံ (တိုက်ကြီး) ဒီး ဆူတၢ်လီၢ်လၢ သုးအတၢ်သိၣ်လိအိၣ်အလီၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ်အပူၤ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အခိၣ်အနၢ် နဲၣ်လီၤအဝဲသ့ၣ်လၢ ကဘၣ်ဖီၣ်န့ၢ်ဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ (၁၃) ဂၤ လၢကနုာ်လီၤကဲသုးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်အဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်န့ၢ်ဝဲ ခဲလၢာ် (၃၀) ဂၤန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်ဝဲအါန့ၢ်ဒံးတၢ်နဲၣ်လီၤအီၤအိၣ်အသိး မ့ၢ်လၢပှၤလၢအဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်န့ၢ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အဟံၣ်ဖိဃီဖိမ့ၢ်လူၤဃုထုးထီၣ်က့ၤအီၤန့ၣ်  အဝဲသ့ၣ်ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်စ့အဃိန့ၣ်လီၤ.

ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒိးန့ၢ်ဘၣ်စ့ၢ်ကီးစ့သ့ဝဲလၢကျဲအဂၤတဘိ ဒ်အမ့ၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုးဖိလၢ အအိၣ်လၢကီၢ်ဆၣ်အဂၤသ့ၣ်တဖၣ်  ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်န့ၢ်သုးဒ်တၢ်ပာ်ပနီၣ်အနီၣ်ဂံၢ်အသိး မ့ၢ်တန့ၢ်ဘၣ်ဒီးအမ့ၢ်လိၣ်ဘၣ်ပှၤနီၣ်ဂံၢ် န့ၣ် အဝဲသ့ၣ်ဆှၢဃီၤန့ၢ်ဝဲဒီးဒိးလဲဝဲလၢစ့န့ၣ်လီၤ. ဒ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲအသိး (အဝဲသ့ၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်စ့ပှၤ) နီၢ် တဂၤ စ့အကလီၢ်တကယၤယဲၢ်ဆံ  (၁၅,၀၀၀,၀၀၀) ကၠး န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအတၢ်မၤအံၤကဲထီၣ်ဝဲ တၢ်မၤကၤ အီၣ်ပှၤကညီလၢသဲစးတၢ်ဘျၢအဖီလာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤကၤပှၤကညီတၢ်မၤအံၤအိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤဝဲလၢပသိးပကျါဖျိဖျိဖျါဖျါဘၣ်ဆၣ် တၢ်တြီအီၤတအိၣ်ဘၣ်ဒီး တၢ်ကတြီအီၤအကျိၤအကျဲတအိၣ်စ့ၢ်ကီးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

၄. တၢ်ဒုးတၢ်ယၤ, တၢ်ဒွဲၣ်အူသဝီဖိဟံၣ်ဃီ, ကဘီယူၤဟဲခးလီၤတၢ်လၢသဝီပူၤ, တၢ်သံတၢ်ပှၢ်, တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ဒီး တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်

မ့မ့ၢ်ဒုးယၤတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတကပၤဖဲ လါမ့ၤ ၂၀၂၅ နံၣ်အတီၢ်ပူၤ လီၢ်ကဝီၤပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်အသုးပာ်ဖှိၣ်တဖၣ် ထီၣ်ဒုးမၤန့ၢ်ဝဲ ကီၢ်ပ ယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုးကလၢၤ (၂) ဖျၢၣ်လၢအမ့ၢ် ခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ် (ခမရ) နီၣ်ဂံၢ် (၅၉၈) ဖဲ ဖါဘီၣ် ဒီး ကွ့စ့း သုးကလၢၤအဃိ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအိၣ်ဒီး တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢကဟဲက့ၤထီၣ်မၤန့ၢ်က့ၤဝဲအသုးကလၢၤဝဲအံၤန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုး ဖိအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတဖၣ်အကျါအိၣ်ဒီး တၢ်ခးလီၤနါစိၤကျိဖးဒိၣ်, ဒြိဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်, သုးကဘီယူၤခးလီၤတၢ်ဒီး တ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ် တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤသုးဖိအတၢ်ခးလီၤနါစိၤတၢ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် တမ့ၢ်အခးလီၤတၢ်ထဲတၢ်လီၢ်လၢ အဒုၣ်အဒါအိၣ် အလီၢ်တဖၣ်ဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်ခးလီၤစ့ၢ်ကီးဝဲတၢ်လၢဒူသဝီပူၤတၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလီၢ် ဒီး လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်အကျါ အိၣ်အဃိ တၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအကဘီယူၤ ဒီး ဒြိ တ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်အဃိ ဘၣ်ဒိဟးဂီၤဝဲ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ အဟံၣ်အါန့ၢ် (၃၅) ဖျၢၣ်ဒီး ခးလီၤနါစိၤစ့ၢ်ကီးကျိဖးဒိၣ်အဃိ ဘၣ်ဒိဟးဂီၤဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိဟံၣ်ဃီအိၣ် အါဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤဒုးယၤအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတဖၣ်အကျါ အဝဲသ့ၣ်ဒွဲၣ်အူထီၣ်ကွံာ် စ့ၢ်ကီးဝဲ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအဟံၣ်အဖျၢၣ် (၇၀) ဘျဲၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါစဲးပထ့ဘၢၣ် ၂၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်အနံၤန့ၣ် မ့ၢ်လၢတၢ်ဒုးကဲထီၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ ဒီး KNLA သုးပာ်ဖှိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အဘၢၣ်စၢၤဖဲ ကဂ--- သဝီ, ပၠ့ၤယ့ၤကရူၢ်ပူၤ ဒီး မ့ၢ်လၢကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအပှၤဘၣ်ဒိအါအဃိ လၢတၢ်ဟဲဒုးစၢၤအပှၤအဂီၢ် ဖဲမုၢ် ထူၣ် ၁၂း၀၀ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအကဘီယူၤ Y-12 ဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ် (၆) ဖျၢၣ် ဖဲပၠ့ၤယ့ၤကရူၢ် ဟီၣ်က ဝီၤပူၤ တၢ်ဒုးကဲထီၣ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. မ့ၣ်ပိၢ်အကျါ (၂) ဖျၢၣ်န့ၣ်လီၤတဲာ်လၢသီခါဖၠၢ်ကရၢ်ပူၤ ဖဲ ကက--- သဝီ, ပၠ့ၤယ့ၤကရူၢ်ပူၤဒီး ဘၣ်ဒိဟးဂီၤဝဲသီခါဖၠၢ် အခိၣ်ဒုး, အဒူၣ် ဒီး တၢ်ပီးတၢ်လီလၢအအိၣ်ဖဲသီခါဖၠၢ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၈ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်ဟါခီ ၃း၃၂ မံးနံးအဆၢကတီၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအကဘီယူၤဒုးသုးတဘ့ၣ်ဟဲတ့ၢ် လီၤမ့ၣ်ပိၢ် (၅၀၀) ပီၢ် တဖျၢၣ်ဒီးလီၤတဲာ်ဖဲ  အူက--- အဟံၣ်ကရၢၢ်ပူၤ ဖဲ ကဃ--- သဝီ, သဲၣ်ကဲၤကိကရူၢ်, ဆီထံးကီၢ်ဆၣ် အပူၤအဃိ မ့ၣ်ပိၢ်အက့သ့ၣ်တဖၣ်ဖျိးဘၣ် မၣ်ဂ--- သးနံၣ် (၁၈) နံၣ် ဖဲအမဲာ်သၣ် ဒီး သံကွံာ်ဝဲတဘျီဃီန့ၣ်လီၤ. မ့ၣ်ပိၢ်အက့ သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဟးဂီၤစ့ၢ်ကီးဝဲ သဝီဖိအဟံၣ် (၂) ဖျၢၣ်လၢအမ့ၢ် အူက--- ဒီး အူခ--- အဟံၣ်န့ၣ်လီၤ.

အါန့ၢ်အန့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤဒြိ ဒီး ကဘီယူၤဒုးသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲခးလီၤကျိဖးဒိၣ် ဒီး တ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢ လၢဒူသဝီပှၤတဝၢ ပူၤ တကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၂၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ်, ကီၢ်ပယီၤသုး စးထီၣ်သူစ့ၢ်ကီးဝဲ စဲးကလံၤသဒၢမုၢ် - ပၤရၤမီၤထး (စက်တပ်လေထီး) ဒီး ဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်အဆိကတၢၢ်တဘျီဖဲ ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ.

၅. ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤဖီၣ်ပီၤတၤ ဒီးမၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိကဲန့ၢ်အီၤ ကတီၤတၢ်ဒီသဒၢ

ဖဲဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤ ကီၢ်ပယီၤသုးအသုးရ့ၣ်အိၣ်သူၣ်လီၤအသးအိၣ် (၅) ရ့ၣ် ဒီး ဒုးယၤ (၁) ဘ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. သုးကလၢၤခဲလၢာ်အိၣ်အါန့ၢ် (၁၂) ဖျၢၣ် ဒီး တၢ်ပာ်လီၤသုးတၢ်သမံသမိးတြဲၤအိၣ်ဝဲအါတီၤစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုး တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအဂၤတဖၣ်အိၣ်ဝဲအါမံၤအကျါပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်သုး, တၢ်မၢန့ၢ်ဆူၣ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဆှၢ တၢ်အီၣ်(ဝံပီၤတၤ) ဒီး သုးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤတဖၣ်အခါ ကွဲန့ၢ်ဆူၣ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢ ကဆှၢခီဖျိအတၢ်လဲၤကျဲ (ဒ်ကတီၤတၢ်ဒီ သဒၢလီၤအဝဲသ့ၣ်သးအသိး) အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်အပူၤ မ့ၢ်လၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်လၢအမ့ၢ် KNLA, KNDO, ဒီး PDF သ့ၣ်တဖၣ် တြီမၤတံာ်တာ်ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဟဲဆှၢထီၣ်န့ၢ်တၢ်အီၣ်ဆူအသုး မုၢ်သံၣ်ဘိ လၢတၢ်မဲာ်ညါသ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်အဆၢကတီၢ်အဃိ ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၂၁ သီ, ဒီး ၂၂ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤ သုးမီၤစိရိၤအသုး ကိးဖှိၣ်ဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအကူၣ်လဲၤမၤကၤတၢ်တဖၣ်ဒီး မၢအဝဲသ့ၣ်လဲၤဆှၢန့ၢ်အသုးတၢ်အီၣ်တၢ်အီဆူ အပှၤတၢ်မဲာ်ညါတဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၆ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ် ဂီၤခီ ၉း၀၀ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုးလၢအမ့ၢ် ခီၣ်သုးရ့ၣ် (ခလရ) နီၣ်ဂံၢ် (၅၇) တဖုအံၤ နုာ်လီၤဖီၣ်ဝဲ သဝီဖိ (၆) ဂၤဖဲ ရီဘၢၣ်ကျီးတဘ့ၣ်အပူၤဖဲ အအ--- သဝီ, အ့ကနံၤကရူၢ်, ဆီထံးကီၢ်ဆၣ် န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဖီၣ်ပှၤသဝီဖိ (၆) ဂၤအံၤဝံၤအလီၢ်ခံ အဝဲသ့ၣ်မၢဆူၣ်ပှၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဝံန့ၢ်အဝဲသ့ၣ် ပီၤတၤ ဒီး မၢန့ၢ်ဆူၣ်သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢကကဲန့ၢ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဒီသဒၢကတီၤ ဒီးလဲၤတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အမဲာ်ညါ လၢအဝဲသ့ၣ်တၢ်လဲၤကျဲ အဘျီဝဲအံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအသုးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤလဲၤတုၤလၢ ဧက--- သဝီ, အ့ကနံၤကရူၢ်အဆၢကတီၢ် တၢ်ဒုးကဲထီၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဒီး KNLA သုးပာ်ဖှိၣ်အဘၢၣ်စၢၤအဃိ သဝီဖိလၢအဘၣ်ဝံန့ၢ်ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအပီၤတၤတနီၤ ဘၣ်ဒိဝဲစ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

၆. ၂၀၂၅ နံၣ်တၢ်ဃုထၢ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီ ဒီး တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အိၣ်ထီၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်

ဖဲ ၂၀၂၀ နံၣ်တၢ်ဃုထၢဝံၤအလီၢ်ခံ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤတဖုအံၤ ဃုထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ဒီးစံးဝဲလၢ တၢ်ဃုထၢတၢ်ဖးကမံးတံာ် (ရွေး ကောက်ပွဲမဲကောင်မရှင်) မၤတၢ်တတီတတြၢ်ဘၣ် ဒီး ဃ့ထီၣ်ဝဲလၢတၢ်ကက့ၤသမံသမိးက့ၤတၢ်ဖးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် NLD (ဒီကလုာ်ဒံၣ်မိၢ်ကရ့ၣ်စံၣ်ကရၢမိၢ်ပှၢ်-အမျိုးသားဒီကိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်) ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ် လၢအနၢၤတၢ်ဃုထၢတဖုအံၤ တတူၢ်လိာ်ဝဲတၢ်ဃ့ထီၣ်အံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအံၤ တသးမံဘၣ်အဃိ ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်ဝဲထံကီၢ်တၢ်စိတၢ် ကမီၤ ဒီးစးထီၣ်ဖီၣ်ဒုးဃာ်ဝဲ NLD ခိၣ်နၢ်ခၢၣ်စးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ် (၂၀၀၈) ထံကီၢ်တၢ်ဘျၢသဲစးခိၣ်သ့ၣ် ဟ့ၣ်ခွဲးဟ့ၣ်ယာ် အဝဲသ့ၣ်အိၣ်အသိး ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအံၤ ဖီၣ်ပတြီၤထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢကန့ၢ် ပၢဘၣ်ဝဲဒၣ်အဂီၢ် (၆) လါ ဒီး အလီၢ်မ့ၢ်အိၣ်န့ၣ် သုးအါထီၣ်ဝဲန့ၢ် (၆) လါ ဒီး ကဘၣ်မၤက့ၤဝဲတၢ်ဃုထၢန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဆၢကတီၢ်အံၤ ပထံၣ်ဘၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤအံၤ ဟံးဃာ်ဝဲထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤယံာ်ဝဲ (၄) နံၣ်ဘျဲၣ်လံန့ၣ်လီၤ. ကတီၢ်အံၤကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤပှၤန့ၢ်စိ န့ၢ်ကမီၤခီၣ်မံးရှၢၣ် (ထံကီၢ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဒီးတၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်ခီၣ်မ့ရှၢၣ် (နလအ - SSPC)) ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲလၢကမၤက့ၤဝဲ တၢ်ဃုထၢဖဲ လါဒံၣ်စဲဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.

ပမ့ၢ်ကွၢ်က့ၤကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤပှၤန့ၢ်စိန့ၢ်ကမီၤခီၣ်မံးရှၢၣ် (SSPC) ရဲၣ်ကျဲၤဝဲတၢ်ဃုထၢအမူးဝဲအံၤန့ၣ် အါတက့ၢ်လီၢ်ကဝီၤ သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ထံၣ်ဝဲလၢ တမ့ၢ်တၢ်ဃုထၢလၢအတီအတြၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဒီးမ့ၢ်လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်မူဘၣ်ဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤတၢ်ဖီၣ်ပျံၤ, တၢ်မၤနၢၤမၤဃၣ်, တၢ်ဆီၣ်တံၢ်မၤနၢၤ ဒီး တၢ်မၤပျံၤမၤဖုး တဖၣ်ပူၤအဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကျဲလၢကဃုထၢဝဲအဂၤတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးကရူၢ်ကရၢတနီၤလၢအနုာ်လီၤတၢ်ဃုထၢ တဖၣ်စ့ၢ်ကီး ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤကူၣ်တရံးဆီၣ်ထွဲပာ်စၢၤအီၤအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤ ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ် အိၣ်ဝဲ (၃) ဖုလၢအမ့ၢ် PLDP (ပြည်သူ့ဘဝဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ), USDP (ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ), ဒီး PPP (ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ) သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်နုာ်လီၤဟူးဂဲၤရိဖှိၣ်ဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢ ကနုာ်လီၤပၣ်ဃုာ်ဝဲ လၢ ၂၀၂၅ နံၣ် တၢ်ဃုထၢဘျီဝဲအံၤန့ၣ်လီၤ. ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၉ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် ထံရူၢ်ကီၢ်သဲးပၣ်တံၣ်တဖၣ်ဟဲအိးထီၣ် အရူ ဖဲ ဝ့ၢ်ထူ (ရွှေကျင်မြို့) ဒီး စးထီၣ်ရိဖှိၣ်ဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး လၢတၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖးအဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်ထၢဖှိၣ်မၤနီၣ်န့ၢ်ဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ ဟံၣ်ဒူၣ်စရီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဟူးဂဲၤဝဲန့ၢ်ဒၣ်ထဲလၢဝ့ၢ်ပူၤ ဒီး ဒူသဝီလၢ တၢ်ပၢၢ်ဆၢသုးပာ်ဖှိၣ်ကရၢတဖၣ် လဲၤနုာ်လီၤရိဖှိၣ်ဟ့ၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါတတုၤလီၤဒံးဘၣ်တဖၣ်အဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤ သုးမီၤစိရိၤတၢ်ရဲၣ်တၢ် ကျဲၤလၢအမ့ၢ် ၂၀၂၅ နံၣ်တၢ်ဃုထၢအံၤန့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်တီတၢ်တြၢ်ဘၣ် ဒီး တၢ်သဘျ့တအိၣ်ဘၣ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဃာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့တမ့ၢ်လၢတၢ်ဆီၣ်သနံးဘၣ်ဒီး တမ့ၢ်လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ် ကပၣ်ဃုာ်ပၣ်ဂီၢ်ဝဲဒၣ်လၢတၢ်ဃုထၢဘျီဝဲအံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

၇. တၢ်မူၤတၢ်ဘှီးအတၢ်အိၣ်သး

ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤကသံၣ်မူၤဘှီးတၢ်အိၣ်သးအဖီခိၣ် ပမ့ၢ်ထိၣ်သတြီၤတၢ်အိၣ်သးလၢတချုးလၢကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဒံးဘၣ်အဆၢကတီၢ်တၢ်အိၣ်သး ဒီး သုးမီၤစိရိၤဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ထံကီၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ် ပထံၣ်ဘၣ်လၢကသံၣ်မူၤဘှီးအါကလုာ်ဟဲနုာ်လီၤလၢပဟီၣ်ကဝီၤပူၤအါထီၣ်ဝဲ တၢ်စူးကါသူအီၤအါထီၣ် ဒီး ရၤလီၤအသးလၢတၢ်လီၢ်တဘျုးတီၤလံန့ၣ်လီၤ. ကသံၣ်မူၤဘှီးလၢအမ့ၢ် သံးတခါအံၤန့ၣ် အိၣ်ပာ်တ့ၢ်ဝဲလံလၢဖံဖုအစိၤ လံန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဒီး စိၤအတၢ်လဲၤတရံးသးအဖီခိၣ် သံးလၢဘၣ်တၢ်တ့အီၤလၢဂာ်ပီးလီသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်အါထီၣ်ဝဲဒီးတၢ်စူး ကါသူအီၤအါထီၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂၀၂၄ နံၣ်အတီၢ်ပူၤ ကသံၣ်မူၤဘှီးတဖၣ်ဟဲတုၤလီၤလၢ ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤလံ ဘၣ်ဆၣ် တၢ်ဃိထံအီၤ ဒီး တၢ်ဟံးဂ့ၢ်ဝီအီၤတန့ၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဖဲ ၂၀၂၅ နံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ် (ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်) ဘံၣ်ဘၢတၢ်သမံသမိးတြဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ဖီၣ်န့ၢ်ကသံၣ်မူၤဘှီးသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် န့ၣ်လီၤ.  ကသံၣ်မူၤဘှီးလၢပှၤစိာ်ခီအီၤသ့ၣ်တဖၣ်အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ်မ့ၢ်ဝဲ WY (ယါဘၣ် - ကသံၣ်ကသ့ၣ်) အဖျၢၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢအစိာ်ဆှၢကသံၣ်မူၤဘှီး မ့တမ့ၢ် သူကသံၣ်မူၤဘှီးသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ပှၤလၢတၢ်ချၢလၢအအိၣ်လၢပၢၤထံးပျီဟီၣ်ကဝီၤ ဒီး ပှၤဝ့ၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဃိထံထံၣ်န့ၢ်ပှၤသူကသံၣ်မူၤဘှီး ဒီး ပှၤမၤကၤကသံၣ်မူၤဘှီးသ့ၣ်တဖၣ်အကျါ  ပၣ်ဃုာ်စ့ၢ်ကီးဒီး ပိာ်မုၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.  ပှၤ (သူဒီးဆါကသံၣ်ကသ့ၣ်) လၢ(ကညီဒီကလုာ်ပၢၤကီၢ်သုး - KNPF) ဖီၣ်န့ၢ်အီၤတဖၣ် တၢ်ဟံးဂ့ၢ်ဝီအီၤ ဒ်ကီၢ်သူလ့ၤတၢ်မူၤတၢ်ဘှီးသဲစးလီၤဆီ အိၣ်ကွဲးလီၤသးအသိးန့ၣ်လီၤ. ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်ဟီၣ်ကဝီၤပူၤ ဘၣ်ထွဲဒီးကသံၣ်မူၤဘှီး ကွီၢ်မ့ၣ်ဂ့ၢ်ဝီ တၢ်ဟံးထီၣ်ဂ့ၢ်ဝီ လိာ်ဘၢလိာ်ကွီၢ်အိၣ်ဝဲခဲလၢာ် (၆) ခါန့ၣ်လီၤ. ဒ်သိးတၢ်သူကသံၣ်မူၤဘှီးသုတအိၣ်တဂ့ၤအဂီၢ် KNU တၢ်ကရၢကရိ ဒီး KNPF ရဲၣ်ကျဲၤဟ့ၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါနၢ်ပၢၢ်ဒီး သဲစးတၢ်ဒိၣ်စိတၢ်မၤလိတဖၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကတိၤကျၢၢ်တံၢ်

တၢ်ပာ်ဖျါတဘ့ၣ်အံၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲသဝီဖိလၢအအိၣ်ဖဲ ဆီထံးကီၢ်ဆၣ်အဟီၣ်ကဝီၤပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ် ဒီး တၢ်လဲၤခီဖျိ ဘၣ်တၢ်မၤပယွဲပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ကလုာ်လုာ် KHRG မၤနီၣ်မၤဃါဝဲဖဲ လါမ့ၤ တုၤ လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်အပူၤလီၤ. ပမ့ၢ်ကွၢ်က့ၤတၢ်အိၣ်သးလၢ တၢ်ကွဲးဖျါထီၣ်အီၤလၢထးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ် ပကထံၣ်ဘၣ်လၢ ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်အတၢ်အိၣ်သး အံၤ တဂ့ၤထီၣ်ဘၣ်အမဲာ်ညါ တၢ်မၤပယွဲသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲအါထီၣ်ကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲ စုကဝဲၤတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်, ကီၢ်ပယီၤသုးဖီၣ်ပီၤတၤ ဒီး မၢ ဆူၣ်သဝီဖိကဲကတီၤတၢ်ဒီသဒၢလၢတၢ်မဲာ်ညါ, ဒွဲၣ်အူသဝီဖိဟံၣ်ဃီ, ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်, ဒြိ ဒီး ကဘီယူၤကွံာ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢသဝီပူၤအဃိ ဘၣ်ဒိ ဒီး ဘၣ်သံသဝီဖိ, မၤဟးဂီၤလီၤပှီၢ်သဝီဖိဟံၣ်ဃီ တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်, တၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ် ဒီး တၢ်ဘူၣ်တၢ်ဘါလီၢ် သ့ၣ်တဖၣ်အါမးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤ တဖၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤအိၣ်အါ ဒီး တၢ်ဆီၣ်သနံးလၢ န့ဆၢၣ်မူခိၣ်ကလံၤတဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စး ဘၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ကူၣ်သ့, ဆူၣ်ချ့, တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢ, တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤ, တၢ်ကူၣ်လဲၤမၤကၤဒီး တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူ တၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တၢ်အိၣ်သးတဖၣ် ကီခဲဒိၣ်ထီၣ်န့ၢ်ဒံးနံၣ်လၢအပူၤကွံာ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်ကီခဲထဲလဲၣ်ဘၣ်ဆၣ်, လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ တဖၣ်ဖဲတၢ်ကီတၢ်ခဲလီၤဘၣ်အဝဲသ့ၣ်အဆၢကတီၢ် ဃုထံၣ်န့ၢ်ကျဲ ဒီး ဘှါၡဲခီဖျိဝဲတၢ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တဖၣ်န့ၢ်ဒံးဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤမ့ၢ်လၢတၢ်ဃံးတၢ်စ့ၤ, တၢ်ကီတၢ်ခဲအိၣ်ထီၣ်ဝဲအကလုာ်ကလုာ်အဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ် မဲာ်ဝဲတၢ်ဂ့ၢ်ကီအိၣ်ဝဲအကပၤကပၤန့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတနီၤဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်ဒ်အမ့ၢ် တၢ်လၢာ်ဂံၢ်လၢာ် ဘါကလီ (ဖံးမၤလၢာ်ဂံၢ်လၢာ်ဘါဝံၤ လဲၤက့ၤလၢတၢ်ကလီကလီအပူၤခီဖျိတၢ်ဒုးတၢ်ယၤ ဒီး ကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤသ့ၣ်တဖၣ်အ တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအဃိ), တၢ်မၢဆူၣ်မၢစိး, တၢ်မၤဆူးမၤဆါ, တၢ်ဖီၣ်န့ၢ်ဆူၣ်, တၢ်ဃ့ဆူၣ်စ့, ဒီး တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးအကလုာ်ကလုာ် န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်တၢ်အါကလုာ်ဘၣ်ဆၣ် ဒ်သိးပှၤတဝၢတၢ်အိၣ်မူလဲၤတရံးအသးကသ့အ ဂီၢ် ခီၣ်ဆၢဒီးလဲၤခီဖျိဝဲတၢ်တၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်တကတီၢ်ဘၣ်တကတီၢ် ဒ်တၢ်ဆၢကတီၢ်လဲၤတရံးအသးအိၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.