တၢ်ကတိၤလၢညါ

ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တဂၤပာ်ဖျါဝဲလၢ ”တဘျီလၢ်လၢ်ဖဲယလဲၤလၢယကျိးန့ၣ် ယထံၣ်ကီၢ်ပယီၤ သုးပာ်လီၤဃာ်တၢ်ပနီၣ်လၢ ယကျိးပူၤလၢအအိၣ်ကွဲးလီၤအသးလၢ”သုးဟီၣ်ခိၣ် ည လ့ၤတက့ၤနုာ်လီၤတလၢတဂ့ၤ“. အဝဲတဲဝဲလၢ ”တၢ်အံၤမၤဘၣ်ဒိယသးဒိၣ်မး.  ယအိၣ်လၢတၢ်သူၣ်ပျံၤသးဖုးအပူၤမ့ၢ်လၢယဘၣ်ယိၣ်လၢ ကီၢ်ပ ယီၤသုးကဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ပၢကွံာ်ယဟီၣ်ခိၣ်လီၤထူလီၤယိာ်ဘၣ်ဖုး. ပတၢ်ဖံးတၢ်မၤခဲလၢာ်ကကဲထီၣ်တၢ်ကလီကလီ. ပက လုၢ်အီၣ်ပနီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ် ပဒိးသန့ၤထီၣ်ပသးထဲလၢပတၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးအလီၢ်အဃိပကဘၣ်နးဘၣ်ဖှီၣ်လီၤ.“

တၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်လၢအနံၣ်ယံာ်လါအါအံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ် ဒီးတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ် သ့ၣ်တဖၣ် လၢအအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤကလုာ်ဒူၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဟီၣ်ကဝီၤအိၣ်ဆိးလီၢ်ကျဲန့ၣ်လီၤ.  လၢတၢ်ဟံးန့ၢ် ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အဖီခိၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးဒီးကလုာ်ဒူၣ်သုးဖီၣ်စုကဝဲၤခံဖုလၢာ်အိၣ်ဒီးအမူအဒါန့ၣ်လီၤ. လၢ ကီၢ်ပယီၤပူၤ ထံဖိကီၢ်ဖိ  (၇ဝ) မျးကယၤ ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးလၢတၢ်လုၢ်အီၣ် နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ် အဃိ လၢကလုာ်ဒူၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ် တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်မ့ၢ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်တခါ လၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ လၢအကဲထီၣ်အသးပှၤတဝၢကလုာ်ဒူၣ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်တၢ်အလီၢ် န့ၣ်လီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢဘၣ် တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အီၤလၢ သုးဖီၣ်စုကဝဲၤဒီးပှၤနီၢ်တဂၤပၢခီပနံာ်သ့ၣ်တဖၣ် ခဲလၢာ်ခဲဆ့အိၣ်ပှဲၤအ့ကၢၢ်လဲၣ်န့ၣ်တၢ်ထိၣ်ဒွးလီၤ တံၢ်အဘၣ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့တၢ်ဆိမိၣ်တယာ် လၢကအိၣ်အအ့ကၢၢ်လၢ အကွဲၢ်ညါန့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂ဝ၁၆ နံၣ်အတီၢ်ပူၤ the Upper House’s Farmers Affairs Committee တဲဝဲလၢ တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ခဲလၢာ်အိၣ်ဝဲခံကကွဲၢ် (၂ဝ,ဝဝဝ,ဝဝဝ) အ့ကၢၢ်ဆူအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ.  တၢ်ကထိၣ်ဒွးကွၢ် ကီၢ်ပယီၤသုးဟံးဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ဆံးအါလဲၣ်န့ၣ် တမ့ၢ် တၢ်ညီဘၣ် မ့ၢ်လၢပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်အါဂၤပျံၤဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ် ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဟံးဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အဂ့ၢ်န့ၣ် ပှၤလၢဟံးဆူၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တဖၣ် ကမၤအၢအီၤတမံၤမံၤအဃိန့ၣ်လီၤ.

၂ဝ၁၅ နံၣ်တၢ်မၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ပတုာ်တၢ်ခးဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်လီၢ်လၢတၢ်ဒုးတၢ်ယၤအိၣ်ဟီၣ်ကဝီၤသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်အိၣ်သး ဟဲဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးက့ၤကယီကယီလံအဃိ လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဆိကမိၣ်မုၢ်လၢ်ဝဲလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢတၢ် ဟံးဆူၣ်န့ၢ်အီၤလၢပှၤဖီၣ်စုကဝဲၤလၢအပူၤကွံာ်သ့ၣ်တဖၣ် တၢ်ကဟ့ၣ်ကဒါက့ၤအီၤန့ၣ်လီၤ.  ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ဝဲသ့ၣ်တၢ်မုၢ် လၢ်တကဲထီၣ်အသးဘၣ်.  ဖဲ (NLD) န့ၢ်ဘၣ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢကပၢထံအီၣ်ကီၢ် ဖဲ ၂ဝ၁၆ နံၣ် အခါအဝဲဒုးအိၣ်ထီၣ် (Central Reinvestigation Committee for Confiscated Farmlands and Other Lands) ကမံးတံာ်တဖု ဒီးဘိးဘၣ်သ့ၣ်ညါလီၤဝဲလၢ ဃုလါအတီၢ်ပူၤအဝဲသ့ၣ်ကဘှါရှဲကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢ အကဲထီၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် လီၤ. ပၣ်တံၣ်ကရၢမ့ၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ အဝဲသ့ၣ်ဘှါရှဲကွံာ်လံဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တၢ်ဂ့ၢ်လၢအကထိသနာ်က့တၢ်ဂ့ၢ်အိၣ်ဒံးဝဲ အါန့ၢ် ဒံးအကထိတဖၣ်လၢတၢ်တဘှါရှဲအီၤဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလါယူၤလံ ၂ဝ၁၈ နံၣ်, ကီၢ်ပယီၤသုးခိၣ်ဒိၣ်စိစီာ်မ့ (ဇော်မင်း) တဲဝဲ လၢ ”တသ့ဖဲအသ့ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ်ဟ့ၣ်လီၤက့ၤကမျၢၢ်အဟီၣ်ခိၣ် အ့ကၢၢ်အါမးလံ“ သနာ်က့ပှၤသဝီဖိလၢအထူစံာ် လိာ်ပှဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ဆဲးတူၢ်ဘၣ်ဒံးတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်တ ကးဘၣ် လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢလၢအကထိသ့ၣ် တဖၣ်အိၣ်ဒံးဒၣ်လၢ တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးအပူၤ ခီဖျိလၢသုးဖီၣ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဆီလီၤအသးဘူးဒီးအဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဆိးလီၢ် ဒူသဝီအဃိန့ၣ်လီၤ.

သုးဖီၣ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်လိးဆၢက့ၤတၢ်တမံၤမံၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်တ့ၢ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ် ကမ့ၢ်ဝဲ တၢ်ပနီၣ်အရ့ဒိၣ်မးတခါလၢအပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်, တၢ်တီတၢ်တြၢ်ဒီးတၢ်မၤဃူမၤဖိးက့ၤ တၢ်ဂ့ၢ်ကီ ကဲထီၣ်သးလၢကီၢ်ပယီၤပူၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ တၢ်တမၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤတၢ်န့ၢ်ပၢဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ်က ပံာ်ခွဲးယာ်လၢ ကလုာ်ဒူၣ်ဖိတဖၣ် အိၣ်တၢ်ဆိးတၢ်လီၢ်ဘၣ်အမဲာ်ညါ, ထံကီၢ်ပဒိၣ်ပပှၢ်အၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်ဝဲကီၢ်ပယီၤပၣ် လံၣ်မၣ်ပဒိၣ်အတၢ် ဘှီဘၣ်က့ၤဟီၣ်ခိၣ်သဲစးလၢအမ့ၢ်-တၢ်ပၢဆှၢဟီၣ်ခိၣ်လီၤပျီ, လီၤဟိဒီးသဘျ့သဲစးတၢ်ဘျၢ (Vacant, Fallow, and Virgin Lands Management Law) န့ၣ်ဘၣ်တၢ်အၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်ဝဲလံအဃိ သဲစးအံၤ ဟံးန့ၢ်ကွံာ်ပှၤထူစံာ်မၤဝဲၤဖိ အဟီၣ်ခိၣ်အ့ကၢၢ် လၢအကကွဲၢ်သ့ဝဲမ့ၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်သူထဲ လၢ်ထူသနူတၢ်န့ၢ်ပၢဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ကျိၤကျဲသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကစီၣ်အဖုၣ်တဘ့ၣ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါ ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢအကဲထီၣ်သး လၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်အဆိကတၢၢ်မ့ၢ် တၢ်မၤတၢ်ဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဃး ကီၢ်ပယီၤဟီၣ် ခိၣ်ကပံာ် ခွဲးယာ်အသဲစးတကွီၢ်အံၤ မ့ၢ်အမ့ၢ်စဲဃဲၤတၢ်လၢအတြီဃာ်သုးဖီၣ်စုကဝဲၤတဖၣ် လၢတၢ်ဟံးဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ကစီဒီဧါ မ့တမ့ၢ်အဟ့ၣ်ဂံၢ်ဟ့ၣ်ဝဲတခီဧါန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်ခံတပတီၢ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်ကဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဃးတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ် အရူၢ်အသဲးသ့ၣ်တဖၣ်လၢအဟဲခီဖျိအသးလၢ တၢ်ဂ့ၢ် ၂၆ ခါ လၢဘၣ်တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါအီၤလၢ KHRG န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤ ကမ့ၢ်တၢ်ကဃုထံၣ်သ့ၣ်ညါလီၤလီၤဆီဆီဘၣ်ဃး တၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး ပိာ်ထွဲထီၣ်အသးလၢ လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢဒီးပှၤဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံတဖၣ် တူၢ်ဘၣ်ဝဲခီဖျိတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အဃိန့ၣ်လီၤ. လၢခံကတၢၢ်တၢ် ကစီၣ်ဖုၣ်ဝဲအံၤ ကပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ် (၄) ခါလၢအပာ်ဖျါထီၣ် ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အကလုၢ် ဒီးပာ်ဖျါထီၣ် စ့ၢ်ကီးတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢ အမၤဘၣ်ဒိလီၢ်ကဝီၤကလုာ်ဒူၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် လီၤ. 

တၢ်မၤအကျိၤအကျဲပီညါ

လၢတၢ်ကစီၣ်အဖုၣ်တဘ့ၣ်အံၤအပူၤ ကညီဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ကရူၢ်ပာ်ဖျါဝဲ သုးတၢ်ဟံးဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အံၤအခီပညီမ့ၢ်ဝဲ သုး ဖီၣ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢ လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢမ့တမ့ၢ်ကမျၢၢ်ဖိတဖၣ်န့ၢ်ပၢဝဲ ဒ်လုလုၢ်ထူသနူအကျဲအသိး န့ၣ်လီၤ. လုလၢ်ထူသနူတၢ်န့ၢ်ပၢဟီၣ်ခိၣ်အကျဲလၢလီၢ်ကဝီၤဖိသူဝဲအံၤန့ၣ် တဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢဟီၣ်ခိၣ်ကစၢ်တဂၤ န့ၣ်အိၣ်ဒီးဟီၣ်ခိၣ်လံာ်အုၣ်သးမ့ၢ်ဂ့ၤတအိၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်ဘၣ်လီၤ. တၢ်အခီပညီအံၤတၢ်ဟ့ၣ်အီၤအတကွီၢ်လဲၢ်မး မ့ၢ်ဒ်သိးတၢ် ကဆိမိၣ်ကွၢ်ထံနီၤဖးဝဲ လုလၢ်ထူသနူတၢ်န့ၢ်ပၢဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အံၤ မ့ၢ်သနူဖးဒိၣ်တခါ လၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံး အပူၤအဂ့ၢ် ဒီးမ့ၢ်တၢ်ဟ့ၣ်သ့ၣ်ညါဘၣ်ဃး တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢထံဖိကီၢ်ဖိတဖၣ် ဘၣ်သဂၢၢ်ဝဲ ခီဖျိသုးဖီၣ်စုကဝဲၤတ ဖၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အဃိန့ၣ်လီၤ. KHRG ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကစီၣ်အါမးဘၣ်ဃး ပှၤ သုးဖိတဖၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကမျၢၢ် ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ် ဒီးတၢ်အံၤပာ်ပနီၣ်ဝဲအခီပညီဒ်အမ့ၢ် သုးတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ် ခီဖျိလၢပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ်ဘၣ်တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးအီၤလၢသုးဟံးဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ.

KHRG သိၣ်လိလီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်လၢ ကမၤနီၣ်မၤဃါပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်တၢ်အိၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤ မုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးန့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂ဝ၁၇ နံၣ်ဒီး ၂ဝ၁၈ နံၣ်အတီၢ်ပူၤ KHRG ဒိးန့ၢ်ဘၣ် လံာ်တၢ်ကစီၣ် ၉ဝ ဘ့ၣ် ဘၣ်ဃး သုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကစီၣ်ဖုၣ်တဘ့ၣ်အံၤ ပဲာ်ထံနီၤဖးတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢ လံာ်တၢ် ကစီၣ်လၢ တၢ်ဒိးန့ၢ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကစီၣ်လၢတၢ်ဒိးန့ၢ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ တၢ်ကဲထီၣ်သး ၂၆ ခါဘၣ်ဃးဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢတၢ်ဟံးဆူၣ်န့ၢ်အီၤလၢ သုးဖီၣ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်လၢတၢ်ကွဲးဖျါအီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်ကဲထီၣ်အသးသကုၤဆးဒး လၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးဒီဘ့ၣ်ဘၣ်ဆၣ် တၢ်အံၤတမ့ၢ်တၢ်ပာ်ဖျါအလၢအပှဲၤဘၣ်ဃး သုးဖီၣ်စုကဝဲၤတဖၣ်အတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ် ကပံာ်ခဲလၢာ်လၢလီၢ်ကဝီၤပူၤ န့ၣ်ဘၣ်. တၢ်ဂ့ၢ်လၢတၢ်ဒိးန့ၢ်အီၤဒီးကွဲးဖျါထီၣ်အီၤလၢတၢ်ကစီၣ်အဖုၣ်ဝဲအံၤန့ၣ် ပာ်ဃုာ်ဒီးတၢ်ကဲထီၣ်သးလၢ အပူၤကွံာ်ယံာ် လံတဖၣ်ဒီးတၢ်ကဲထီၣ်သးလၢအသီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးလၢအပူၤကွံာ်ယံာ်ကတၢၢ်မ့ၢ်ဝဲဖဲ ၁၉၅၄ နံၣ်ဒီး အလီၢ်ခံကတၢၢ်မ့ၢ်ဝဲဖဲ ၂ဝ၁၈ နံၣ်န့ၣ်လီၤ.  တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢတၢ်ကွဲးဖျါထီၣ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်တၢ်ကဲ ထီၣ်သးနီၢ်ကီၢ်ဒီး ထံဖိကီၢ်ဖိလၢအအိၣ်လၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးလၢကပာ် ဖျါထီၣ်သုးဖီၣ်စုကဝဲၤတ ဖၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တၢ်ဂ့ၢ်, တကးဘၣ်ဖဲတၢ်မၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ပတုာ်တၢ်ခး NCA  ဝံၤအလီၢ်ခံ တၢ်အိၣ်သးဟဲ ဂ့ၤထီၣ်က့ၤတဆံးတက့ၢ်ဒၣ်လဲာ်အဝဲသ့ၣ် ပာ်ဖျါထီၣ်တဘူၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒံးဝဲန့ၣ်လီၤ.

သဲစးအဂ့ၢ်အကျိၤ

တၢ်ပၢဆှၢဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢကီၢ်အယီၤပူၤန့ၣ် ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်ဃံးအီၤဒီးတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢ လၢအအိၣ်အါန့ၢ်ဒံးအခါ (၇ဝ) ဒီးမ့ၢ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢဘံဘူဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. တၢ်သိၣ်တၢ်သီတနီၤ ဘၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်က့ၤအီၤလၢအဲကလံးဟဲမၤ လဲၢ်အီၣ်ကီၢ်အ ဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သိၣ်တၢ်သီအဆၢ ဖိ ၃၇ လၢအအိၣ်လၢ ၂ဝဝ၈ တၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ်အပူၤအိၣ်ကွဲး လီၤအသးလၢ ကီၢ် ပယီၤပဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၢ်ပၢဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ် ဒီးဟီၣ်လာ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤသ့ၣ်တဖၣ်ခဲလၢာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သိၣ်တၢ်သီဝဲန့ၣ်ပာ်ဖျါ ထီၣ်ကဒီးဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်ကြၢး ”ဟ့ၣ်တၢ်ပျဲလၢထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်ကအိၣ်ဒီးတၢ်န့ၢ်ပၢ နီၢ်တဂၤတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်ခွဲး ယာ်“ ဒိးသန့ၤထီၣ်အသးလၢ သဲစးတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ဟီၣ်ခိၣ်လၢကီၢ်ပယီၤပူၤန့ၣ် တ အိၣ်ဒီးတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢတၢ်ကန့ၢ်ပၢဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်ထံကီၢ်ခိၣ်နၢ် သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် လၢ ကဖံးအီၣ်မၤအီၣ်ဟီၣ်ခိၣ် ဒီးသူစူးကါဟီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

”(၁၈၉၄) တၢ်မၤန့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီ“ (The 1894 Land Acquisition Act) အတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလံာ်တကွီၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် ကမၤန့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်လံာ်အုၣ်သးအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ (LAA) န့ၣ်မၤ စၢၤဝဲပဒိၣ်ပပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢ ကက့ၤရဲၣ်ကျဲၤပာ်လီၤက့ၤ ကမျၢၢ်တၢ်သူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အကျိၤအကျဲ သ့ၣ်တဖၣ်သ့ဝဲလၢ ကျဲအကလုာ်ကလုာ် လၢတအိၣ်ဒီးတၢ်အတကွီၣ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အနီၢ်နီၢ်တခီ  သဲစးတကွီၢ်ဝဲအံၤဟ့ၣ်တၢ် ပျဲဆူကီၢ်ပယီၤသုး လၢအပၢဆှၢတၢ်ဒီသဒၢကိတိာ်ဝဲၤကျိၤ (Ministry of Defense) ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤဒီးထံဆၢကီၢ်ဆၢဝဲၤ ကျိၤ (Home Affairs and Border) သ့ၣ်တဖၣ်လၢကဆဲးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ် လၢတၢ်တတီတလိၤအပူၤန့ၣ်လီၤ.

တယံာ်တမီၢ်ဒံးဘၣ်အဆၢကတီၢ် တၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်က့ၤ (LAA) အံၤကီၢ်ပယီၤဘျီၣ်ဒိၣ်ပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်ထံၣ်စိဝဲ လၢ ကပာ်ပနီၣ်ဝဲ (LAA) ဒ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်တၢ်သူဟီၣ်ခိၣ်ခွဲးယာ်ပတီၢ်အသိးန့ၣ်လီၤ. ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လဲၣ်ဂ့ၤကီၢ်ပယီၤ လီၢ်ခၢၣ်သးမုၢ် ကျိၤဝဲၤကွာ်မူဒါကရၢ ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးပဒိၣ်ပပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢ ကတဲသကိးဒုးအိၣ်ထီၣ်ဆိ ဟီၣ်ခိၣ်ခွဲးယာ်သဲစးတၢ်ဘျၢ လၢအအိၣ်ဒီး တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဒီးဒီသဒၢပှၤထူလံၤဖိအတၢ်န့ၢ်ပၢဘၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ကျိၤကျဲဝံၤမးဆှၢ ထီၣ်ပာ်ပနီၣ် (LAA) လၢ ဟီၣ်ခိၣ်ဒီဘ့ၣ်ပတီၢ် ခီဖျိလၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးအပူၤ တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဒီးဒီသဒၢပှၤ ထူလံၤဖိတၢ်န့ၢ်ပၢဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ်က ပံာ်အကျိၤအကျဲမ့ၢ်တၢ်လၢအရ့ဒိၣ်ဝဲဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ.

ထံကီၢ်လၢတပာ်ကဲ ပှၤထူလံၤဖိအတၢ်န့ၢ်ပၢဘၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အကျိၤအကျဲ

ဖဲလါမးရှး ၂ဝ၁၂ နံၣ် ကီၢ်ခိၣ်သ့စ့ၤပၢတၢ်အဆၢကတီၢ်အဝဲအၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်ဝဲဟီၣ်ခိၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢခံခါလၢ ”Tra- nsnational Institute“ ပာ်ပနီၣ်ဝဲလၢအမ့ၢ် - တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် သဲစးတကွီၢ်လၢ တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢတၢ်က မၤမုၢ် ကျိၤဝဲၤကွာ်လၢအဒိၣ်အမုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. စံာ်ပှဲၤဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တၢ်ဘျၢ ဒီးတၢ်ပၢဆှၢဟီၣ်ခိၣ်လီၤပျီ လီၤဟိဒီးသ ဘျ့တၢ်သိၣ်တၢ်သီ Vacant, Fallow and Virgin Lands Management Law လၢအတြီတံၢ်ဃာ် ပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ် တဖၣ် လၢကမၤန့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်လံာ်အုၣ်သးတဖၣ်ဒီးအိးထီၣ်ကျဲလၢပဒိၣ်ပပှၢ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢကက့ၤရဲၣ် ကျဲၤပာ်လီၤက့ၤဟီၣ် ခိၣ်လီၢ်တခါလၢ်လၢ်လၢတၢ်န့ၢ်ပၢတ့ၢ်လံဒီးသူတ့ၢ်လံအီၤ ဘၣ်ဆၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လံာ်အုၣ်သးတအိၣ်ဒံး ဝဲတဖၣ်ဆူပှၤအသီတဂၤ ဂၤအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်မၤကီထီၣ်ဒီးမၤဘံဘူအါထီၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢ အကဲထီၣ်လံသးလၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ် ကလံၤထံးသ့ၣ်တဖၣ် - ဒီးတၢ်အံၤကဲထီၣ်က့ၤတၢ်တဘံၣ်တဘၢလၢ တၢ်န့ၢ်ပၢဟီၣ်ခိၣ် ကပံာ်အဂီၢ်ဒီးကဲထီၣ်ကျဲတဘိလၢ အဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် ပှၤထူလံၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဟီၣ်ခိၣ် လၢအကဲထီၣ်ခီဖျိ သုးဖီၣ်စုကဝဲၤတဖၣ်အတၢ်မၤဒီး အဝဲ သ့ၣ်ပာ်ပနီၣ်အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤလၢအဖိသဲစးဘၣ်တဖၣ် ဒ်အမ့ၢ်တၢ်ဖိးသဲးစးအဃိန့ၣ်လီၤ.

၂ဝ၁၅ နံၣ် တၢ်မၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ပတုာ်တၢ်ခးတၢ်ဘျၢအဆၢဖိ  ၉ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢကီၢ်ပယီၤသုးဒီးကလုာ်ဒူၣ်သုးဖီၣ် စုက ဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ်ကြၢးဟးဆှဲးတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢ ပှၤထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ကြၢး ဟးဆှဲးစ့ၢ် ကီးတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်, တၢ်မၢဆူၣ် မ့တမ့ၢ်တၢ်အဂုၤအဂၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် အအိၣ်ဘၣ် န့ၣ်လီၤ. ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လဲၣ်ဂ့ၤလၢ (KHRG) တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါအပူၤ တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်သၢခါ လၢကီၢ်ပယီၤပဒိၣ် သုး မ့တမ့ၢ် အသုးခိးကီၢ်ဆၢတဖၣ်လုၢ်သ့ၣ်ခါပတာ်ဝဲတဖၣ်န့ၣ် ကဲထီၣ်အသးဖဲတၢ်မၤ (NCA) ဝံၤအလီၢ်ခံ ဒီးတၢ်အံၤ မ့ၢ်တၢ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢအဆဲးကဲထီၣ်အသးဒံးန့ၣ်လီၤ.

လိၣ်ဘၣ်ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်ဟီၣ်ခိၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢလၢအလီၤတံၢ်လီၤဆဲး

ဖဲလါယနူၤအါရံၤ ၂ဝ၁၆ နံၣ်ကီၢ်ခိၣ်သ့စ့ၤပၢတၢ်အဆၢကတီၢ် အဝဲအၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်ဝဲ တၢ်သူထံကီၢ်ဟီၣ်ခိၣ်တၢ်သိၣ် တၢ်သီတၢ်ဘျၢလၢအတမ့ၢ်တၢ်အၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်ဒ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီအသိး (Non-binding National Land Use Policy) လၢလီၢ်ကဝီၤထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤဒီးထံဂုၤကီၢ်ဂၤပှၤသ့ပှၤဘၣ်တဖၣ် ကွဲးဒုးအိၣ်ထီၣ်သကိးဝဲန့ၣ်လီၤ.  လၢတၢ်သိၣ် တၢ်သီလၢကီၢ် ပယီၤပူၤခဲလၢာ်အကျါ (NLUP) အံၤတၢ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢ အမ့ၢ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီတခါလၢအဂ့ၤလၢ ကီၢ်ပယီၤပှၤထံဖိကီၢ်ဖိ သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.  တၢ်သိၣ်တၢ်သီဝဲအံၤ အတၢ်ပညိၣ်အိၣ်ဝဲအကလုာ်ကလုာ်လၢအပာ်ဃုာ်ဒီး  တၢ်ကပာ်ပနီၣ် ဒီသ ဒၢပှၤထူလံၤဖိတၢ်ပၢဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ခွဲးယာ် ဒီးမ့ၢ်ကျိၤကျဲလၢတၢ်ကမၤန့ၢ်ဘၣ် ထံဖိကီၢ်ဖိလံာ်အုၣ်သးဒီး တၢ်ဟ့ၣ်လီၤက့ၤဟီၣ် ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢအတအိၣ်ဒီးတၢ်ကွၢ်မဲာ်တၢ်ဒီး ဖဲတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် ထံကီၢ်ဟီၣ်ခိၣ်သဲစး တၢ်ဘျၢသ့ၣ်တဖၣ်အခါ ကအိၣ်ဒီး ဝဲဒီးလီၢ်ကဝီၤဖိတၢ်ပာ်ဃုာ်မၤသကိးတၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. NLUP တဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢပှၤ ထူလံၤဖိတၢ်န့ၢ်ပၢဘၣ်ဟီၣ်ခိၣ်အကျိၤ အကျဲၤန့ၣ် တၢ်ကဘၣ်ပာ်ပနီၣ်အီၤလၢ NLL (အဆၢဖိ ၆၄) အပူၤ ဒီးတၢ်ဝဲအံၤ ကြၢးပၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤနီၤဖးက့ၤ ဟီၣ်ခိၣ်ကလုာ်သ့ၣ်တဖၣ်အပတီၢ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢအပူၤကွံာ် ဒီးတၢ်ကဘၣ်ပာ်ပနီၣ်ပှၤထူလံၤဖိတၢ်န့ၢ်ပၢဟီၣ်ခိၣ်ခွဲး ယာ်ဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဖဲးအီၣ်ခုးမၤအီၣ်စံာ်လၢတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လီၢ် သ့ၣ်ပှၢ်အိၣ်တၢ်အလီၢ် ဟီၣ်ခိၣ်လီၤပျီ လီၤဟိဒီးသဘျ့သ့ၣ် တဖၣ် (အဆၢဖိ ၇ဝ) အိၣ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. NLL အဆၢဖိ ၇၄ ပာ်ပနီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲလၢ တၢ်ကဘၣ်ရဲၣ်ကျဲၤကတီၤန့ၢ်ဟီၣ် ခိၣ်ကပံာ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒီးတၢ်အိၣ်ဆိးလီၢ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤ လၢကလုာ်ဒူၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိလၢ အဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ဒီးတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် လီၤမၢ်ခီဖျိတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်အဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဘၣ်ရဲၣ်ကျဲၤဒီးဟ့ၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ကျဲသ့ၣ်တဖၣ်ဒ် ဟီၣ်ခိၣ်ဒီ ဘ့ၣ် တၢ်ပာ်ပနီၣ်ကျဲသနူဒီး ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်အကျဲ အိၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ တၢ်မၤလိၣ်ထီၣ်ကဲထီၣ် NLUP ဒီးတၢ်ကဟ့ၣ်တၢ်အၢၣ်လီၤတူၢ်လိာ်လၢ NLL အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ သ့ၣ် တဖၣ်အံၤအိၣ်ပတုာ်ကွံာ်အသးန့ၣ်လီၤ. ထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်သူဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ကီၣ်ကးကရၢ (NLUC) လၢဘၣ်တၢ် ဒုးအိၣ် ထီၣ်အီၤလၢ NLUP အံၤအတၢ်ပညိၣ်မ့ၢ်ဒ်သိးကပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးဒုးအိၣ်ထီၣ် NLL သဲစးတၢ်ဘျၢပတြီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်က ဒုးအိၣ်ထီၣ် NLL သဲစးတၢ်ဘျၢအဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်မၤဝဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အဆိကတၢၢ်တဘျီ ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ် ၂ဝ၁၈ နံၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဒုး အိၣ်ထီၣ် NLUP ခံနံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံမးန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤပီၢ်ရီစၢဖှိၣ်ဝဲၤဒၢးပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ  NLL သဲစးတၢ်ဘျၢန့ၣ်ဘၣ်တၢ် တၢ်ကွဲးပတြီၢ်အီၤဝံၤလံန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်သနာ်က့ ဖဲတၢ်ကွဲးပတြီၢ်အကတီၢ် ပှၤတဝၢ တၢ်ကရၢကရိဟူးဂဲၤသ့ၣ်တဖၣ်တ ပၣ်ဃုာ်ဘၣ်ဒီးတကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ တၢ်တမၤတၢ်ထံၣ်လိာ်တဲသကိးဒီးအဝဲသ့ၣ် ဒံးဘၣ်အဃိ ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၂ဝ၁၈ နံၣ်အဆၢကတီၢ် တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တၢ်တပာ်ဖျါထီၣ်အီၤဒံးဘၣ်န့ၣ်လီၤ.  ဖဲလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၂ဝ၁၈ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ် ခိၣ်ခံဒီးပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ အူဟဲနရံၤဘဲၣ်တံၤဧိၤ (U Henry Van Thio)  တဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်ကမၤလိၣ်ထီၣ်ဖးထီၣ် NLUP တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢ အတၢ်ပညိၣ်တိာ်ပာ်ခီဖျိတၢ်ဟံးန့ၢ်တူၢ် လိာ် NLL သဲစးတၢ်ဘျၢအဂီၢ် မ့ၢ်တခါလၢအကါ ဒိၣ်ဒိၣ်မးလၢ တၢ်ကဘၣ်မၤအီၤန့ၣ်လီၤ.

လၢတၢ်ကဒီသဒၢ ပှၤထူလံၤဖိတၢ်န့ၢ်ပၢဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ခွဲးယာ်လီၤတံၢ်လီၤဆဲးအဂီၢ်  မ့ၢ်တၢ်အကါဒိၣ်လၢပဒိၣ်ပပှၢ်သ့ၣ် တဖၣ် ကစးထီၣ်ထိၣ်ဟီၣ်ခိၣ်တသ့ဖဲအသ့ ဒီးမၤသကိးတၢ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢတၢ်ကရၢကရိသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ဒ်သိးက မၤချ့ထီၣ် တၢ်ကွဲးပတြီၢ်ဟီၣ်ခိၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢ ဒီးတၢ်ကရၤလီၤဘၣ်သဲစးတၢ်ဘျၢလၢအဘၣ်လိာ်ဖိးမံဒီး NLUP တၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ် ဘျၢန့ၣ်လီၤ. လီၤဆီဒၣ်တၢ်ခါဆူညါ NLL သဲစးတၢ်ဘျၢအပူၤတၢ်ကြၢးမၤဆူၣ်ထီၣ် ဒီးမၤလီၢ်တံၢ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်အ ကျိၤအကျဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်သိးပှၤလၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်သ့ၣ်တဖၣ် ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်က့ၤအ ဟီၣ်ခိၣ်လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် အီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ ပမ့ၢ်ကွၢ်က့ၤလၢသဲစးတၢ်ဘျၢအဖီခိၣ် တၢ်အဝဲအံၤက မ့ၢ်တၢ်အဆိကတၢၢ်တခါလၢ တၢ်ကဒီသဒၢပှၤထူလံၤဖိတၢ်န့ၢ်သူဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ခွဲးယာ်လၢ ကလုာ်ဒူၣ်ပှၤတဝၢဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဃုသ့ၣ်ညါမၤဃိဘၣ်ဃး သုးအတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံး

လၢကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးအပူၤ သုးဖီၣ်စုကဝဲၤလၢဘၣ်တၢ်ယၢၤထီၣ်အီၤ လၢတၢ်ဖီလာ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်ပှၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢအဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အဃိ အဝဲသ့ၣ်အိၣ်ဒီးမူဒါလၢတၢ်ကဲထီၣ်သးဝဲအံၤအဖီခိၣ်န့ၣ်လီၤ. သုးဖီၣ်စုကဝဲၤဒ်အမ့ၢ် ကီၢ်ပယီၤသုး သုးခိးကီၢ်ဆၢ (BGF) ကညီတၢ်မုၣ်တၢ်ခုၣ်ကီၣ်ကးကရၢ (KNLA-PC) ကညီဘူးဒးတၢ်လဲၤထီၣ်လဲၤထီ သုးမုၢ် (DKBA လီၤဖးကရူၢ်) ဒီးတလၢၤကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ် (MNLA)သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ် ပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢအပၣ် ဃုာ်ပၣ်ဂီၢ်လၢတၢ်ဟံးဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂ့ၢ်တနီၤအပူၤန့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးတ ဖၣ်ဘၣ်မၤသကိးတၢ်ဒီးပၠံၤသူၣ် စ့ၣ် (ပြည်သူ့စစ်) လၢအမ့ၢ်လီၢ်ကဝီၤဂၢၤကီၢ်သုးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. သုးဖီၣ်စုကဝဲၤလၢအ ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တဖၣ်အံၤ အါတက့ၢ် မ့ၢ်ပှၤဆဲးလီၤတ့ၢ် စုမုၢ်ကျၢၢ်လၢ NCA အပူၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဟံးဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ် - မ့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်ခိၣ်သ့ၣ်ခီၣ်ထံးတခါလၢအဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိ ပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိ ခွဲးယာ်

ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤဆူ KHRG အအိၣ်တဝာ်ဃာ်ဃာ်န့ၣ် ပှၤလၢတူၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ် တဖၣ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အံၤအိၣ်ဃုာ်ဒီး တၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤ ဘၣ်ဒိပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်လၢအကဲထီၣ်ညီနုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ပာ်ဃုာ်ဒီးတၢ်နီဆူၣ်ဖျိးကွံာ် တၢ်မၤဟးဂီၤတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် တၢ်တဲ ပျံၤတဲဖုးတၢ် ဒီးတၢ်မၤပျံၤဆီၣ်သနံးလီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်လၢကပာ်တ့ၢ်ကွံာ်အဟီၣ်ခိၣ်တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ တၢ်မၢဆူၣ် မၢစိး (လီၤဆီဒၣ်တၢ်ဖဲ KNLA-PC တၢ်ဂ့ၢ်လၢတၢ်ကွဲးဖျါအီၤ) န့ၣ်လီၤ.

ကီၢ်ပယီၤသုးတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢလၢအမ့ၢ် တၢ်ဆၢထၢၣ်လၢနီၢ်ကစၢ် ”Self-reliance“ န့ၣ်ဟ့ၣ်သဆၣ်ထီၣ်လီၢ်ကဝီၤ သုးရ့ၣ်တဖၣ်အသးလၢ ကဟံးန့ၢ်ဆူၣ်တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢထံဖိကီၢ်ဖိအအိၣ်ဒ်သိးကမၤစၢၤလီၤက့ၤ အသးဒၣ် ဝဲအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤပာ်ဃုာ်ဒီး ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢဟီၣ်ခိၣ် လၢအမၤအီၣ်တၢ်သူၣ် တၢ် ဖျးကျီးကရၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂ဝ၁ဝ နံၣ် အဆၢကတီၢ်လီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢအအိၣ်လၢ တကိၤတဲၤသဝီ (မုၢ်တြီၢ် ကီၢ်ရ့ၣ်) ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဆူ NLD ပဒိၣ်အအိၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်အါန့ၢ်ဒံး အအ့ကၢၢ်လၢအဆံ လၢကမၤအီၣ်ဝဲဘုအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်တဂၤတဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ် သူဝဲတၢ်မၤပျံၤမၤဖုးဖဲ အဝဲဟ့ၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ သ့ၣ်တဖၣ်အဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.

"အဆိကတၢၢ် ဖဲကီၢ်ပယီၤသုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်အခါအဝဲသ့ၣ်ဘိးဘၣ်ရၤလီၤဝဲလၢ ဟီၣ်ခိၣ်ကစၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ပျဲမ့ၢ်ဂ့ၤတဟ့ၣ် မ့ၢ်ဂ့ၤပကဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လီၤ."

တၢ်ဂ့ၢ်လၢအကဲထီၣ်အသးလၢ ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်တခီ ဖဲ ၁၉၅၄ နံၣ် အဆၢကတီၢ်ကီၢ်ပယီၤသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဟံးန့ၢ် ဆူၣ်လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢဖိဟီၣ်ခိၣ် (၂၆၄) အ့ကၢၢ် ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်ကမၤန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ဟဲနုာ်ခီဖျိဒိးလဲလီၤဝဲဟီၣ်ခိၣ်လၢအဝဲသ့ၣ် ဟံးဆူၣ်န့ၢ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ် ဆူလီၢ်ကဝီၤပှၤမၤမုၢ်ကျိၤဝဲကွာ်သ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ. အနံၣ် ၇ဝ ဝံၤအလီၢ်ခံ, ကီၢ်ပယီၤသုး သ့ၣ်တဖၣ် ဆဲးဟူးဂဲၤမၤပျံၤမၤဖုးဒံးဒၣ်လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တယံာ်ဒံးဘၣ်အဆၢကတီၢ် လီၢ်ကဝီၤပှၤမၤ အီၣ်စံာ်ဖိတဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဒၣ်ဆူ KHRG အအိၣ်လၢ-

"ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်တအဲၣ်ဒိးဟ့ၣ်က့ၤသဝီဖိဟီၣ်ခိၣ်ဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်တဟ့ၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ ပှၤလၢဘၣ်ဃ့ၢ်မှံ ဟး ဖျိးခီဖျိတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်အဟီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် တဟဲက့ၤအိၣ်လၢအသဝီဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်တဲဝဲလၢ တၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အံၤမ့ၢ် အကစၢ်ဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်တဲပလီၢ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ်လၢသုဟံၣ်သုဃီဒီးဃိၣ်လၢသုတ့ထီၣ်သ့ၣ် တဖၣ်ပဒွဲၣ် အူၣ်ထီၣ်ကွံာ်အီၤ ဒီးမၤလီၢ်ပှီၢ်ကွံာ်အီၤသ့ၣ်ကိးဆၢကတီၢ်ဒဲးလီၤ."

ဟီၣ်ခိၣ်ကစၢ်တနီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မၢဆူၣ်အဝဲသ့ၣ်ဆါကွံာ်အဟီၣ်ခိၣ် လၢအတကၢပှ့ၤကၢကလံၤဒီးမၢစ့ၢ်ကီးအဝဲသ့ၣ်တူၢ် ဃာ်ကွံာ်အဟီၣ်ခိၣ်လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်အမ့ၢ်ပှၤမၤအီၣ်ဝဲၤလၢအအိၣ်လၢ ဒဝဲၢ်ခံဟီၣ်ကဝီၤ, ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ် ရ့ၣ်လၢတလၢၤကလုာ်ဒူၣ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ်အသုးတဖၣ်မၤပျံၤမၤဖုးအီၤတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂ဝဝ၈ နံၣ် အဆၢကတီၢ် MNLA  ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်ဝဲဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်ကဝီၤပှၤမၤအီၣ်ဝဲၤဖိတဂၤအဟီၣ်ခိၣ် အအ့ကၢး ၃ဝ န့ၣ်လီၤ.  အဝဲသ့ၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် ဟီၣ်ခိၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ဟီၣ်ခိၣ်ကစၢ်လဲၤမၤဒံးတၢ်လၢအကျီးပူၤ မ့ၢ်လၢအတအဲၣ်ဒိးတူၢ်ဃၣ်ကွံာ် အဟီၣ်ခိၣ်ဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. အဝဲမၤဝဲဒ်န့ၣ်ထီဘိအဃိ MNLA  သုးဖိ ၆ ဂၤဟဲမၤပျံၤမၤဖုးအီၤဒီးကျိတၢ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ဒီးမၢဆူၣ်အဟးထီၣ်ကွံာ် လၢအဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢခံကတၢၢ် အဝဲဘၣ်တၢ်မၢဆူၣ်အီၤလၢ ကဆါကွံာ်အ ဟီၣ်ခိၣ်ဆူ MNLA  သုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် အအိၣ်လၢအပှ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဖိန့ၣ်လီၤ.

ပိာ်မုၣ်လၢအအိၣ်လၢပၠ့မနါကီၢ်ဆၣ် လၢအဟီၣ်ခိၣ်ဘၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်အီၤလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးလၢကမၤဝဲမုၢ်ကျိၤ ဝဲၤကွာ် အဒိၣ်အမုၢ်တဂၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ - အဝဲဘၣ်တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးအီၤဒီးဘၣ်တၢ်နီဆူၣ်ကွံာ်အီၤအဂ့ၢ်ဒ်အံၤ -

"ဖဲလါမးရှး ၁၇ သီ ၂ဝ၁၇ နံၣ်န့ၣ်ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲးကျးလီၤဝဲတၢ်ပနီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢပဟံၣ်ကပၤ. တၢ်ပနီၣ် အိၣ်ကွဲးလီၤအသးလၢ သုကဲပှၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢအလဲၤနုာ်အိၣ်လၢတၢ်လီၢ်လၢပှၤ တဟ့ၣ်အခွဲးဒီးတဖိးသဲစး. ဖဲလါမးရှး ၁၉ သီ ၂ဝ၁၇ နံၣ်န့ၣ်ကီၢ်ပယီၤသုးရ့ၣ်ခိၣ်ကိးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒီးပှၤ. ဖဲတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ပူၤအဝဲတဲပှၤလၢဟီၣ်ခိၣ်လၢသုအိၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤ သုးသ့ၣ်တဖၣ်စးထီၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်ဝဲလၢ ၂ဝ၁ဝ နံၣ်လံ. အဝဲတဲပှၤဒ်န့ၣ်ဝံၤ, အဝဲသ့ၣ်ကရၢၢ်ထီၣ်ဝဲပတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ ဒီးမၢ ဆူၣ်ပဟးထီၣ်ကွံာ်လၢပဟီၣ်ခိၣ် ဖဲလါအ့ဖြ့ၣ် ၃ဝ သီ ၂ဝ၁၇ နံၣ်န့ၣ်လီၤ."

တၢ်ထံၣ်လိာ်တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်လၢအတမ့ၢ်တတီ

လၢတၢ်ဂ့ၢ်တနီၤအဖီခိၣ် သုးဖီၣ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်မၤတၢ်ထံၣ်လိာ်တၢၣ်ပီၣ်သကိးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ဒီးလီၢ်ကဝီၤ ပှၤ တဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အခါ အဝဲသ့ၣ်ဟံးန့ၢ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤလၢလၢပှဲၤလၢတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်အပူၤ ဒ်သုးအန့ဆၢၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. လၢရွ့ၤ ကိၣ်ကိၤတၢ်လီၢ်န့ၣ် BGF သုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် မၢဆူၣ်မၤပျံၤဝဲသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢ ကဟ့ၣ်လီၤကွံာ်အဟီၣ် ခိၣ်လၢအတ ကၢပှ့ၤကၢကလံၤဒီး စ့အီၣ်လိးလၢတၢ်ကဟ့ၣ်အီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ်မ့ၢ်တၢ်လၢအဘၣ်ထွဲ လိာ်အသးဒီးတရူးဝ့ၢ် (Chinatown) တၢ်တိာ်ကျဲၤလၢကတ့ထီၣ်တၢ်လဲၤဟးအိၣ်ကသုၣ်အလီၢ် လၢအဘူးဒီးသူမွဲကျိ လၢအအိၣ်လၢယိၤကီၢ်ဒီး ကီၢ်ပယီၤအဆၢန့ၣ်လီၤ.  ပှၤလၢဘျၢလီၤကျိၣ်စ့လၢတၢ်တိာ်ကျဲၤအံၤမ့ၢ်ဝဲ တရူးခီပနံာ်လၢအ မ့ၢ်ကၠံၤလံၤယၤထဲကရူၢ် (Jilin Yatai Group) လၢအမၤတၢ်အၢၣ်လီၤအီလီၤဒီး BGF သုးခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် လၢကတ့ထီၣ်ဝဲတၢ်သူၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒ်အမ့ၢ် တၢ်သူၣ်ထီၣ်အဒိၣ်အမုၢ်တဖၣ်, ပှၤတမှံၤဟံၣ် (Hotel), တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤကျး လီၢ်ခၢၣ်သးဒီး တၢ်လိာ်ကွဲတၤကျိၣ်တၤစ့အ လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤဝဲန့ၣ်အပူၤလီၤ.

လီၢ်ကဝီၤပှၤမၤအီၣ်ဝဲ (ပှၤမုၢ်ဆ့ၣ်မုၢ်ဂီၤ) တဂၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဆူ KHRG အအိၣ်လၢအဝဲတအိၣ်ဒီးတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ ကတဲ ဖျါအတၢ်ဘၣ်သးဆူ BGF သုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဒ်သိးကဒိးန့ၢ်ဘၣ် စ့အီၣ်လိးလၢကၢကီၣ်န့ၣ်ဘၣ် -

”ဖဲတၢ်ထံၣ်လိာ်တဲသကိးတၢ်အိၣ်ဖှိၣ်ကတီၢ် BGF သံကွၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ကစၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢ  ”ပှၤမ့ဟ့ၣ်သုစ့အီၣ်လိးဟီၣ် ခိၣ်တ အ့ကၢၢ် ၅ဝ,ဝဝဝ ဘးန့ၣ်သုတူၢ်လိာ်သ့ဧါ“ ဖဲန့ၤအခါပှၤတဲဆၢဂ့ၢ်လိာ်အီၤတဘူၣ်နီတဂၤဘၣ်. အနီၢ်နီၢ်ဒု ပဟီၣ်ခိၣ်တအ့း ကၢးန့ၣ်ပတ့ထီၣ်ဟံၣ်ကန့ၢ်လွံၢ်ဖျၢၣ်ညါ. စ့အီၣ်လိးပှဲၤန့ၤမတၤတဂၤမးတူၢ်လိာ်တသ့ဘၣ်, သုတူၢ်လိာ်သ့စ့ၢ်ဧါ.  အဝဲသ့ၣ်မ့ ဟ့ၣ်ပှၤဟီၣ်ခိၣ်တအ့ကၢၢ်စ့အီၣ်လိး ၁၅ဝ,ဝဝဝ ဘး ကမ့ၢ်တၢ်လီၤဆိကမိၣ်ဟံဒံး. ဘၣ်ဆၣ်အဝဲတဟ့ၣ်ပှၤပှဲၤန့ၤဘၣ်. အဝဲ သ့ၣ်တဲပှၤလၢကဟ့ၣ်ဝဲ ဟီၣ်ခိၣ်တအ့ကၢၢ် ၅ဝ,ဝဝဝ ဘး လၢဟီၣ်ခိၣ်ကစၢ်အအိၣ်. ပတဲအါတၢ်ဒီးအဝဲသ့ၣ်တဘူၣ်ဘၣ် အဃိပဘၣ်တူၢ်ဃာ်ကွံာ်ပဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ.“

တၢ်ဟ့ၣ်စ့အီၣ်လိးလၢအတကၢကီၣ်ဒီးတလၢတပှဲၤ

KHRG ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကစီၣ်လၢပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ် အဟီၣ်ခိၣ် ၂၆ အ့ကၢၢ်လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အီၤလၢသုးသ့ၣ် တ ဖၣ် တၢ်ဟ့ၣ်အီၤစ့အီၣ်လိးထဲဟီၣ်ခိၣ် ၂ အ့ကၢၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢအကဲထီၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အကျါ တၢ်ဟ့ၣ်လီၤစ့အီၣ်လိးလၢအလၢအပှဲၤဒီးကၢကီၣ်ဒ်တၢ်ဆါတၢ်ပှ့ၤအသိး အဘူးအလဲအသိးတဖၣ်တအိၣ်ဝဲ နီတခါဘၣ်န့ၣ် လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိဒူၣ်ဖိထၢဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဆဲးကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဟဲနုာ်အကျိၤ အကျဲၤသ့ၣ်တ ဖၣ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်ခီဖျိလၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်အဟီၣ်ခိၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်ကဲထီၣ်သးလၢအဘူးဒီးန့ၤပၠံၤဒီၤတခါလၢ ပှၤမၤအီၣ်ခုးမၤအီၣ်စံာ်သ့ၣ်တဖၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်အဝဲသ့ၣ် တၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်အလီၢ်လၢ သဝီကရူၢ်ဟီၣ်ကဝီၤဒီဘ့ၣ်ညါအပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂ့ၢ်ဝဲအံၤအဖီခိၣ်သဝီလၢအအါန့ၢ်ဒံး ၈ ဖျၢၣ်ဘၣ်ကီဘၣ်ခဲဝဲန့ၣ်လီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အီၤတဖၣ် မ့ၢ်တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူဒီး တၢ်အီၣ်တၢ်အီအ ကျဲခိၣ်သ့ၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤဖိအဂီၢ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်တဟ့ၣ်ဆၢ ဒီးလိးက့ၤလီၢ်ကဝီၤဖိ အဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အပှ့ၤတ ဖၣ်ဘၣ်. မ့မ့ၢ်တခီကီၢ်ပယီၤဒိၣ်တ့ထီၣ်ဟံၣ်ဃီတၢ်အိၣ်ဆိးလီၢ် လၢအကံၢ်အစီတထီၣ်ဘးဘၣ် တဖၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤဖိဘၣ် သုးလီၢ်သုးကျဲတဖၣ်အဂီၢ်အဃိ ကဲထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီဒီးတၢ်တလၢတပှဲၤလၢ လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပိာ်မုၣ်လၢအတူၢ် ဘၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အဟီၣ်ခိၣ်တဂၤတဲဖျါထီၣ်တၢ်အိၣ်သးလၢ-

”ဟီၣ်ခိၣ်လၢအဘၣ်ထွဲဘၣ်ဃးဒီး လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအအိၣ်လၢစ့ၤသီၤကၠီၣ်သၤပဲၤကရူၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးဟံးန့ၢ် ဆူၣ် ကွံာ်အဟီၣ်ခိၣ်ခဲလၢာ် ဒ်သိးကတ့ထီၣ်ဝဲသုးဝဲၤဒၢး တၢ်သူၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်နီဟးထီၣ်ကွံာ် ဟံၣ်ဒူၣ် လၢအအိၣ်ဖဲန့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဆူတၢ်လီၢ်လၢအဂၤ. ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်တ့ထီၣ်န့ၢ်ပှၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဟံၣ်ဆံးဆံးဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢပှၤဘၣ်တၢ်နီဆူၣ်သုးလီၢ်ကျဲဘၣ်တၢ်တဖၣ်အဂီၢ်ဘၣ်ဆၣ်ဟံၣ်ခိၣ်ဒုးတအိၣ်ဘၣ်. ဆိမိၣ်ကွၢ်မီၤဟံၣ် ခိၣ်လၢတအိၣ်ဒီး အခိၣ်ဒုးန့ၣ်ပှၤကအိၣ်လၢပူၤဒ်လဲၣ်. လၢန့ၣ်အဖီခိၣ်အဝဲသ့ၣ်တဟ့ၣ်စ့အီၣ်လိးလၢသဝီဖိလၢ အတူၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်. အဝဲသ့ၣ်တ့ထီၣ်န့ၢ်ထဲ ဟံၣ်ဖိဆံးဆံးသ့ၣ်တဖၣ်လၢဟံၣ်ဒူၣ်တဖျၢၣ်ဘၣ်တဖျၢၣ်အဂီၢ်လီၤ.“

တၢ်ဟ့ၣ်လိးက့ၤလၢအကံၢ်အစီတထီၣ်ဘးဒီး တၢ်ဟ့ၣ်ဒုးအိၣ်ဟံၣ်ဃီလၢအအိၣ်တက့တခီတဖၣ် တမ့ၢ်တၢ်လၢအဘှါရှဲ တၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢလီၢ်ကဝီၤဖိလၢအဟီၣ်ခိၣ်ဒီးတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လီၢ်ကျဲ လၢတၢ်ဟံးဆူၣ်န့ၢ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်ဘၣ်. ကီၢ်ပ ယီၤသုးတဖၣ် ဟံးန့ၢ်ကွံာ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဃိးဖျၢၣ်အတၢ်ဟဲနုာ်အကျိၤအကျဲခိၣ်သ့ၣ်လၢအမ့ၢ် တၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လီၢ်ကျဲတ ကးဒံးဘၣ်အဝဲသ့ၣ်ဟံးန့ၢ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယာ် ဒီးသူဝဲဟီၣ်ခိၣ်အံၤလၢတၢ်မၤန့ၢ်ကျိၣ်စ့အဂီၢ် ခီဖျိဒိးလဲလီၤဝဲဟီၣ် ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အံၤဆူလီၢ်ကဝီၤဟံၣ်ဒူၣ်ဖဲန့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အအိၣ်ဒီးဒိးလဲလီၤဝဲ တအ့ကၢၢ်န့ၣ် စ့ပယီၤ ၄,ဝဝဝ ကၠးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သး အံၤမ့ၢ်တၢ်ကဲထီၣ်သးအဒိလၢတၢ်ကဲထီၣ်သးတဖၣ်အကျါတခါလၢတၢ်ပာ်ဖျါထီၣ်အီၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးပိာ်ထွဲထီၣ်သးလၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်တူၢ်က့ၤဝဲဖးယံာ်ဖးထၢ

လၢအပူၤကွံာ်အနံၣ်တဖၣ်အနံၣ် သုးဖီၣ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢတအိၣ်ဒီးတၢ်သ့ၣ်ညါပာ်ကဲ လီၢ်ကဝီၤထံဖိကီၢ်ဖိသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူလုလၢ်ထူအနူအကျိၤအကျဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၅၄ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤ သုးသ့ၣ်တဖၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်ဝဲ လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ်အဟီၣ်ခိၣ် ၂၆၄ အ့းကၢၢ်လၢလၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ် ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ် ကီၢ်ရ့ၣ်အဃိဟံၣ်ဒူၣ်ဃီထၢ ၅ဝ ဖျၢၣ်ဘၣ်ဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤမၤဘၣ်ဒိလီၢ်ကဝီၤ ပှၤဖဲးအီၣ်ခုးမၤ အီၣ်စံာ်အဖိအလံၤသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်အိၣ်မူ ခီဖျိလၢတၢ်ဟဲနုာ်အကျိၤအကျဲ ဒီးတၢ်အီၣ်တၢ်အီခိၣ်သ့ၣ်လၢ အဝဲသ့ၣ်သူတ့ၢ်ဝဲ သ့ၣ်တဖၣ်ဟးဂီၤလီၢ်မၢ်ကွံာ်ဝဲအဃိန့ၣ်လီၤ. ဃုဆံဖှိၣ်နံၣ် (၆ဝ နံၣ်) ဝံၤအလီၢ်ခံ လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢ ဖိဖဲလၢၢ်ဒိၣ်ကီၢ်ဆၣ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ပျဲလၢကက့ၤအိၣ်က့ၤဆိးက့ၤဆူအကစၢ်ဒၣ်ဝဲသဝီန့ၣ်လီၤ. သဝီဖိတဂၤ ပာ်ဖျါထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ဘၣ် ဃး ဟီၣ်ခိၣ်လၢအဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢအပှၤတဝၢပူၤသ့ၣ်တဖၣ်လၢ -

”ခီဖျိလၢတၢ်အိၣ်မူတဂၢၢ်တကျၢၤ ဒီးတၢ်ဃ့ၢ်မှံၤဟးဖျိးအိၣ်ထီၣ်တလီၢ်လီၢ်အဃိ ပဖိပလံၤအါဂၤထီၣ်ကၠိတသ့လၢၤ ဘၣ်. တၢ်ထီၣ်ဒုးပဒူသဝီတဖၣ် ဒီးပဟံၣ်ပဃီသ့ၣ်တဖၣ်တၢ်ဒွဲၣ်အူကွံာ်အီၤန့ၣ်လီၤ. ပတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူအကျိၤ အကျဲၤသ့ၣ်တ ဖၣ်ဟးဂီၤလီၤမၢ်ကွံာ် ခီဖျိလၢပဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်ပစံာ်လီၢ်ခုးလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဃိ. ပဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်စ့ၢ်ကီး ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ် အိၣ်ချ့တၢ်ဂ့ၢ်ကီဖဲပဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးအဆၢကတီၢ်. လၢတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဖီခိၣ်ပတူၢ်ဘၣ်လၢ ကယဲၢ်မ့ၢ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအ အိၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ချၢဝဲအံၤပဘၣ်တူၢ်ဘၣ်ခဲလၢာ်လီၤ.“

တၢ်ဂ့ၢ်အဂၤလၢဘၣ်တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါအီၤလၢ KHRG ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ် ၂၆ အ့ကၢၢ် လၢ ကၠးအ့သဝီ ဒီးသူဝဲလၢတၢ်ထီၣ်သုးတၢ်မၤလိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်တဂၤပာ်ဖျါထီၣ်ဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်လုၢ်အီၣ် သးသမူ လၢအဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲခီဖျိတၢ်ဟံးဆူၣ်အဟီၣ်ခိၣ်လၢ

”ယဖိအိၣ်သၢဂၤ. ခီဖျိလၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်ယဟီၣ်ခိၣ်အဃိ ယဘၣ်ဆါအီၣ်တၢ်အီၣ်တၢ်အီဒီးတၢ်အဂၤဒ်အမ့ၢ် မီာ်ထူစံ ကရဲးလၢယကဒိးန့ၢ်ဘၣ်ကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ယဂုာ်ကျဲးစၢးအဂ့ၤကတၢၢ်ဒ်သိးယလဲၤခီဖျိတၢ်လုၢ်အီၣ် သးသမူ တၢ်တၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢယဖိမုၣ်လဲၤမၤတၢ်လၢဘီကိးဝ့ၢ်အဃိ ပအိၣ်ဘၣ်အီဘၣ်လၢပှဲၤတစဲးလီၤ.“

ဟီၣ်ခိၣ်အကလုာ်လၢတၢ်ဟံးဆူၣ်န့ၢ်အီၤသ့ၣ်တဖၣ် အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ်ပာ်ဃုာ်ဒီး တၢ်သူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်ကျီးကရၢၢ်, တၢ်မၤ အီၣ်ဘုအလီၢ်, ဟီၣ်ခိၣ်လၢပှၤတ့ဟံၣ်တ့ဃီအလီၢ်, လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢသ့ၣ်ပှၢ်တၢ်လီၢ် ဒီးဟီၣ်ခိၣ်လီၤပျီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်ဒီးဟံၣ်ဃီမ့ၢ်လီၤမၢ်လံန့ၣ် အခီပညီမ့ၢ်ဝဲနဟးဆှဲးတၢ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံတသ့လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျးကျီးလီၢ် မ့ၢ်လီၤမၢ်လံန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်လီၤမၢ်ဖးဒိၣ်လၢတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူအကျိၤအကျဲ, တၢ်ထူးတၢ်တီၤဒီးတၢ်ဘျၢ လီၤကျိၣ်စ့ခီဖျိတၢ် သူၣ်တၢ်ဖျးသ့ၣ်တဖၣ်အကျဲစ့ၢ်ကီးလီၤမၢ်ကွံာ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလီၢ်ကဝီၤသ့ၣ်ပှၢ်လီၢ်ကျဲသ့ၣ်တဖၣ်ဟးဂီၤလီၤမၢ်အခါ ဒုးအိၣ် ထီၣ်ခိၣ်ဃၢၤန့ဆၢၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ကီခီဖျိလၢ တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤ မၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူအဃိန့ၣ် လီၤ. လၢတၢ်ကဲထီၣ်သးတနီၤအဖီခိၣ်, ပှၤလၢမၤကမၣ်တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ် ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီးသူဝဲလၢသုးတၢ် ပညိၣ်တိာ်ပာ်အဂီၢ်အဃိ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ကိၢ်ဂီၤလၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ် တဖၣ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂီၢ်ဒ်တၢ်မၤလိ ဃုသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ် (၁) လၢတၢ်ကွဲးပာ်ဖျါထီၣ်အီၤ ဒ်လာ်အသိးပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲန့ၣ်လီၤ.

သုးတၢ်ဟံၣ်န့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်စ့ၢ်ကီးကဲထီၣ်တၢ်နိးတၢ်ဘျးအကျဲလၢ ပှၤဒဲကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်ကက့ၤကဒါ က့ၤလၢအတၢ်အိၣ် တၢ်ဆိးအလီၢ်သ့လၢကျဲခံဘိန့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်လုၢ်သ့ၣ်ခါပတာ်ထီဒါဝဲတၢ်သိၣ်တၢ်သီတၢ်ဘျၢလၢအမ့ၢ် Pinheiro Principles လၢအအိၣ်ကွဲးလီၤအသးလၢ ပှၤလၢဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်ဒီးအတၢ်ခွဲးတၢ်ယာ်လၢ ကက့ၤကဒါက့ၤဆူ အဟံၣ်အဃီဒီးအတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢသုးဖီၣ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ် အိၣ်ဘူးဒီးပှၤလၢအဃ့ၢ်မှံဟး ဖျိးသ့ၣ် တဖၣ်တၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအလီၢ်အဃိ တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤဒုးအါထီၣ်တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးလၢ အဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်ဒီးဒုးဆံးလီၤစှၤလီၤအဝဲ သ့ၣ် အသးသဟီၣ်လၢကက့ၤအိၣ်က့ၤဆိးလၢအတၢ်အိၣ်တၢ်ဆိးအဒူသဝီန့ၣ်လီၤ.

သုးတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး - တၢ်ကွၢ်ထံကွၢ်ဆးလၢအလီၢ်တံၢ်လီၤဆဲး တၢ်မၤလိဃု သ့ၣ်ညါ တၢ်ဂ့ၢ် (၁)- တၢ်ပာ်ပနီၣ်ကျီးကရၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢသုးအဂီၢ်- တၢ်သူလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအဟီၣ်ခိၣ် လၢတၢ် ဟ့ၣ်သုးတၢ်သိၣ်လိ လၢတီအူကီၢ်ရ့ၣ်

• နံၣ် - ၁၉၉၉ နံၣ်
• တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ - ရှီၣ်ပ့ၤခၠီကရူၢ်, ထီတထူၣ်ကီၢ်ဆၣ် တီအူကီၢ်ရ့ၣ်
• ပှၤလၢမၤပယွဲတၢ် -ကီၢ်ပယီၤသုးရ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢအအိၣ်လၢ
• MOC - ၁၃ ဒီးပယ့ၣ်နီၤသုးကလၢၤတၢ်ပၢသ့ၣ်တဖၣ်အဖီလာ်
• ဟီၣ်ခိၣ်လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အီၤ - ၄ဝဝဝ အ့းကၢၢ်
• ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်ခဲလၢာ် - ဟံၣ်ဒူၣ်လၢအအိၣ်လၢသဝီ ၇ ဖျၢၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ - တၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူအကျဲလီၤ မၢ်တၢ် သူၣ်တၢ်ဖျးဟးဂီၤ ထံဖိကီၢ်ဖိတၢ်ပူၤဖျဲးတအိၣ်, တၢ်သုးလီၢ်သုးကျဲ တၢ်ဟ့ၣ် စ့အီၣ်လိးလၢတလၢတပှဲၤ ဒီးတၢ်ဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤတအိၣ်

စးထီၣ်ဖဲ ၁၉၉၉ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးရ့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢအအိၣ်လၢပယ့ၣ်နီၤသုးတၢ်သိၣ်လိ သုးကလၢၤနီၣ်ဂံၢ် (၇) ဒီး ဒုး ယၤနီၣ်ဂံၢ် (၁၃) သ့ၣ်တဖၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် တၢ်သူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်လၢအအါန့ၢ်ဒံးဟီၣ်ခိၣ် ၄,ဝဝဝ အ့ကၢၢ် လၢအဘၣ်ထွဲဒီး ဒူသဝီ ၇ ဖျၢၣ်လၢအအိၣ်လၢရှီၣ်ပ့ၤခၠီကရူၢ်န့ၣ်လီၤ.

ဟံၣ်ဒူၣ်ခဲလၢာ်လၢအအိၣ်လၢ ယွၤသ့ၣ်, ပဟံၣ်လူၢ် (ကျွန်းကုန်း ), တၢ်လူၢ်နၢမူ (နံသာကုန်း), ဝ့ၢ်တီၢ်ဒိၣ် (ငွေတော်ကြီး) ဒီး ပနၢ်ပူၤ (ကျွဲဖြူတော်) သဝီသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးဝဲန့ၣ်လီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် စူးကါဒီး ဒိးသန့ၤထီၣ် ဝဲအတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူဂီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် သုးဟံးဆူၣ်ဒီးသူအီၤလၢတၢ်ဟ့ၣ်သုးတၢ်မၤလိလီၢ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤပှၤထူစံာ်မၤ ခုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢအဒိးသန့ၤထီၣ် ကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်အကျဲလၢရီဘၢၣ်ကျီးသ့ၣ်တဖၣ်မၤအီၣ်မၤ အီက့ၤအကျီးတသ့လၢၤ ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ်ဟံၣ်ဒူၣ်လၢအကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဘၣ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးခီဖျိတၢ်ဟံး န့ၢ်ဆူၣ်အဟီၣ်ခိၣ်အဃိတဖၣ် အံၤ ဘၣ်သုးလီၢ်သုးကျဲဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးကွံာ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်အိၣ်လၢအဒူသဝီဒ့ပီၤလီၢ် ကျဲအဆၢကတီၢ်ဘၣ်ဃ့ၢ်မှံဟးဖျိးသုး လီၢ်သုးကျဲလၢပှၢ်ကျါ ဖဲကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်ဟဲအိၣ်ဆီလီၤအသးလၢ ပယ့ၣ်နီၤသုးတၢ်သိၣ်လိလီၢ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤဖိ ဟံၣ်ဒူၣ်ဃီထၢအါဖျၢၣ်အတၢ်ဃုထၢတအိၣ်ဘၣ်အဃိ တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢလၢ အဝဲသ့ၣ်ဂီၢ်မ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်ဆၣ်အဝဲသ့ၣ်ကဘၣ် ဆဲးမၤအီၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်သိးအ တၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူကလၢကပှဲၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဂၤတဲဖျါထီၣ်ဝဲဆူ KHRG အအိၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်မၤပျံၤမၤဖုးလီၢ်ကဝီၤသဝီပှၤထူစံာ် မၤခုး တဖၣ်ဒ်အံၤ- ”ဟီၣ်ခိၣ်အံၤမ့ၢ်ဝဲလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်လဲၤနုာ်လီၤဆူၣ်လၢ ပဟီၣ်ခိၣ်က ရၢၢ်ပူၤဒီးဟံးဆူၣ်ကွံာ်ပဟီၣ်ခိၣ်န့ၣ်လီၤ. ခဲအံၤအဝဲသ့ၣ်အီၣ်ဘၣ်အဘျုးလၢပတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲဒီးတၢ်သူၣ် တၢ်ဖျးသ့ၣ်တဖၣ် အဖီခိၣ်လံ. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်တဲပလီၢ်သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢတဘၣ်ထိးဘူးဖီၣ်ဘူးအဝဲသ့ၣ် ရီဘၢၣ်ကျီးတဂ့ၤန့ၣ် လီၤ. သဝီဖိတဖၣ် မ့တကနၣ်လူၤပိာ်ထွဲတၢ်ကလုၢ်အံၤဘၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ်ကဟံးထီၣ် ဂ့ၢ်ဝီန့ၣ်လီၤ.“

ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မၤဝဲသုးဒ့ခိၣ်တၢ်မၤလိသၢလါတဘျီမ့တမ့ၢ်လွံၢ်လါတဘျီ ဖဲပယ့ၣ်နီၤသုးကလၢၤန့ၣ်လီၤ. သုးတၢ် သိၣ်လိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးလၢ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ်အဂီၢ် ခီဖျိလၢသုးဖိသ့ၣ်တဖၣ် ခးလီၤဝဲ ကျိဖးဒိၣ်တဖၣ်လၢကျီးကရၢၢ်လၢလီၢ်ကဝီၤပှၤထူစံာ်မၤခုးသ့ၣ်တဖၣ် ဒိးသန့ၤထီၣ်အတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ် လၢအပူၤအဃိန့ၣ် လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ပာ်ဖျါထီၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲဒၣ်လၢ ကီၢ်ပယီၤသုးမၤပျံၤမၤဖုးသဝီဖိသ့ၣ်တ ဖၣ်ခဲအံၤခဲအံၤန့ၣ်လီၤ. ”တဘၣ်လဲၤလၢသုးကျီးပူၤနီတဘျီလၢၤတဂ့ၤ. သုလဲၤခါမ့ဘၣ်လၢပှၤဟ့ၣ်သုးတၢ်သိၣ်လိဖဲ တၢ်လီၢ်န့ၣ်သုကဘၣ်ဒိဘၣ် ထံး“ လီၢ်ကဝီၤပိာ်မုၣ်တဂၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဆူ KHRG အအိၣ်လၢသုးဖီၣ်စုကဝဲၤသ့ၣ်တဖၣ် တကြၢးသူလီၢ်ကဝီၤထံဖိကီၢ်ဖိ တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲသ့ၣ်တဖၣ်လၢတၢ်ဟ့ၣ်သုးတၢ်မၤလိအဂီၢ်ဘၣ်- ”သုဆိမိၣ်ကွၢ်မီၤ... လီၢ် ကဝီၤဖိလၢအအိၣ်လၢတၢ်လီၢ်ဖဲန့ၣ် သ့ၣ်တဖၣ် ဖဲပှၤဟ့ၣ်သုးတၢ်သိၣ်လိအခါတၢ်လီၤပျံၤလီၤဖုးလၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်အိၣ် ထဲလဲၣ်န့ၣ်သုးထံၣ်မှံကဘၣ်လီၤ. ဖဲကီၢ် ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်မၤဝဲသုးတၢ်သိၣ်လိအခါပဘၣ် ဃ့ၢ်ထီၣ်ကွံာ်ကိးဘျီဒဲးလီၤ.“ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မၤဘၣ်ဒိဟးဂီၤ တ့ၢ်လံလီၢ်ကဝီၤ ပှၤထူစံာ်မၤခုးသ့ၣ်တဖၣ်အရီဘၢၣ်ထူၣ်သ့ၣ်တဖၣ် အါအါဂီၢ်ဂီၢ်, အါန့ၣ်အန့ၣ်မၤကီထီၣ်လီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ် တဖၣ်တၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူအကျဲန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါမးရှး ၂ဝ၁၆ နံၣ်, သုးခိၣ်ဒိၣ်ခိၣ်ဖိ ကၠီၤကၠီၤလွ့ၤ ဆဲးလီၤဝဲတၢ်ပနီၣ်လၢအအိၣ်ကွဲးလီၤအသးလၢ ကီၢ်ပယီၤထံလီၢ် ကီၢ်ပူၤကိတိာ်ဝဲကျိၤ (Ministry of Home Affairs) ပာ်ပနီၣ်ဝဲကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ကစၢ်လၢအဖိးဒီး သဲစးန့ၣ်လီၤ. တၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤမၤစှၤလီၤလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်နာ်န့ၢ်တၢ်မုာ်တၢ်ခုၣ်အတၢ်လဲၤကျဲ ဒီးအတၢ်ဆၢ မုၢ်လၢ်လၢမုၢ်ကအိၣ်ဝဲတနံၤတၢ်ကဟ့ၣ်က့ၤအဟီၣ်ခိၣ်စ့ၢ်ကီးစှၤလီၤဝဲဒၣ်ဒိၣ်နီၢ်မးန့ၣ်လီၤ.

ဖဲလါအီးကထိဘၢၣ် ၂ဝ၁၆ နံၣ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤပှၤထူစံာ်မၤခုး (၃ဝဝ) ဂၤကရၢကရိထီၣ်အသးဒီးမၤဝဲ တၢ်ပာ်ဖျါထီၣ် တၢ်ဘၣ် သးဖဲကီၢ်ဆၣ်ခိၣ်နၢ်ဒီးသ့ၣ်ပှၤဝဲၤကျိၤအဝဲၤဒၢးဖဲတီအူဝ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်အဲၣ်ဒိးဝဲလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ကပတုာ် တၢ်မၤပျံၤမၤဖုးလီၢ်ကဝီၤဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢကျိတၢ်စုကဝဲၤ, ကပတုာ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိဟးဂီၤတၢ်ထူၣ်တၢ်ဘိဒီး ဟ့ၣ်က့ၤကျိးက ရၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ဆူဟီၣ်ခိၣ်ကစၢ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.

လီၢ်ကဝီၤပှၤထူစံာ်မၤခုးတဂၤတဲဝဲလၢ ”ပအဲၣ်ဒိးလၢတၢ်ကဟ့ၣ်က့ၤပဟီၣ်ခိၣ်. ပတအဲၣ်ဒိးန့ၢ်ကျိၣ်စ့တၢ်အီၣ်လိးနီ တမံၤ ဘၣ်,  ပအဲၣ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်က့ၤပဟီၣ်ခိၣ်လၢပကမၤအီၣ်ပတၢ်လုၢ်အီၣ်သးသမူအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.“ သဝီဖိလၢအဂၤသ့ၣ် တဖၣ်စ့ၢ်ကီး တူၢ်ဘၣ်ဝဲဒ်န့ၣ်လီၤ. ပမၤအီၣ်ပဟီၣ်ခိၣ်တသ့ၣ်ဘၣ်န့ၣ်ကအိၣ်အနံၣ် ၂ဝ ဘျဲၣ်လံ. အဃိသဝီဖိလၢအအိၣ်လၢပပှၤတဝၢပူၤ ဖဲအံၤသ့ၣ်တဖၣ်အါဂၤဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ဟံၣ်ဃီဒီးလဲၤဃုဖံးဃုမၤလၢတၢ်လီၢ်ဂၤ. တနီၤတခီလဲၤဃုဖံး ဃုမၤဆူထံကီၢ်အဂၤအိၣ်ဝဲ လီၤ. သဝီဖိပိာ်ခွါတနီၤဘၣ်ဒိးလဲအသးဒီးမၤဝဲကဆီကွါတၢ်မၤလီၤ. ပိာ်မုာ်သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ် ပာ်တ့ၢ်ဟံၣ်ဃီဒီးလဲၤမၤတၢ်လၢ ဟံၣ်ဃီတၢ်ဖံးတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်လီၤ. ပှၤတနီၤတခီ လဲၤမၤတၢ်လၢဝ့ၢ်တီအူ, ဝ့ၢ်တကူၣ် မ့တမ့ၢ်ဝ့ၢ်မါတလ့ဒီးဆူကီၢ်စ့ၤကဖိ သ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်စ့ၢ်ကီးဝဲန့ၣ်လီၤ.

တၢ်တဘှီဘၣ်ဘှါရှဲ ပှၤဂ့ၢ်ဝီတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်လၢအအိၣ်ထီၣ်လၢ လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢပူၤဘၣ်အမဲာ်ညါ တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် ဟီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တ ဖၣ်မၤဘၣ်ဒိပှၤလၢခံတစိၤအတၢ်အိၣ်မူန့ၣ်လီၤ. ”ဖိသၣ်တဖၣ်ထီၣ် ကၠိလၢကဆဲးမၤလိဘၣ်ဒိးတၢ်အဂီၢ်တသ့လၢၤဘၣ် ခီဖျိလၢမိၢ်ပၢ် ကျိၣ် စ့တၢ်ဟဲနုာ်တဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးဘၣ်အဃိလီၤ.“ တၢ်အံၤပာ်ဖျါ ထီၣ်ဝဲ တၢ်ဘၣ်ဒိ ဘၣ်ထံးလၢအယံာ်အထၢခီဖျိတၢ် ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်လီၢ် ကဝီၤပှၤတဝၢဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဟီၣ်ခိၣ် ဒီးတၢ်ကဲထီၣ်သးဒ်အံၤတက လုာ်န့ၣ်ကဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်မၤဘၣ် ဒိပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်ခါဆူညါန့ၣ် လီၤ.

တၢ်မၤလိဃုသ့ၣ်ညါတၢ်ဂ့ၢ် (၂)- ဘၣ်ဒိးလဲကဒါက့ၤနီၢ်ကစၢ်ဒၣ်ဝဲဟီၣ်ခိၣ်- တၢ်ပညိၣ်လၢတၢ်သူပှၤထူ လံၤဖိဟီၣ်ခိၣ် ကျိၤကျဲလၢကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်အဂီၢ်လၢမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်

• နံၣ် - ၁၉၉၃
• တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ - မဲာ်ကျီကၡူၢ်, ဘုသိၣ်ကီၢ် ဆၣ်, ဖၣ်ပူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် 
• ပှၤမၤပယွဲတၢ် - ကီၢ်ပယီၤဖၣ်ပူၣ်သုးဝဲၤလီၢ် ခိၣ်သ့ၣ်နီၣ်ဂံၢ်(၁)
• ဟီၣ်ခိၣ်လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အီၤ - ၆ဝ အ့ကၢၢ်
• ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်ခဲလၢာ် - ဟံၣ်ဒူၣ် ၃ဝ ဃၣ်ဃၣ်
• တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ-တၢ်ဟဲနုာ်အကျဲဟးဂီၤလီၤမၢ်, တၢ်လုၢ်အီၣ် နီၢ်ခိသးသ မူတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, တၢ်ဃ့ၢ်မှံဟးဖျိး

ဖဲ ၁၉၉၃ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်သဝီဖိ လၢအအိၣ်လၢ ဝ့ၤနီၤသဝီသ့ၣ်တဖၣ်အဟီၣ်ခိၣ်ခဲလၢာ်လၢ တၢ်တ့ ထီၣ်ခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ် ၃၄ဝ, ၃၄၁ ဒီး ၄၃၄ အသုးကလၢၤ (စစ်ဗျူဟာ၊ ဖာပွန်စစ်ဗျူဟာဌာနချုပ်-၁) အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ခဲအံၤအဝဲသ့ၣ် ဘှီ ထီၣ်တ့ၢ်လံတၢ်သူၣ်ထီၣ်အါဖျၢၣ်လံန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤကျိချံမျိာ် သၣ်သုးဆှ့ၣ်လၢအအိၣ်ဖဲန့ၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အါထီၣ် လီၢ်က ဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဟီၣ်ခိၣ် ဖဲအဝဲသ့ၣ်ကရၢၢ်ထီၣ်က့ၤ အသုး ကလၢၤအခါန့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤ စဲးဖီကဟၣ်သုးဆှ့ၣ် (တပ်မတော် ယန္တရားတပ်စု) စ့ၢ်ကီးတ့ထီၣ်ဝဲစဲးဖီကဟၣ်လၢအတ့ဟီၣ် ကုၢ် လိၣ် (အုတ်ခဲ)  လၢဟီၣ် ခိၣ်လၢအဟံးဆူၣ်န့ၢ် ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အ ပူၤဒ်သိးကမၤန့ၢ်ကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲနုာ်လၢ သုးဖိလၢအအိၣ်ဆီလီၤအသး ဖဲသုးကလၢၤအံၤ အပူၤတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဟီၣ်ခိၣ်တနီၤ ဘၣ်တၢ် ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အီၤလၢတၢ်ကသူဝဲလၢ တၢ်မၤအီၣ်တၢ်သူၣ်တၢ်ဖျး အဂီၢ်လၢ ကဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤအကစၢ်ဒၣ်ဝဲအဂီၢ်ဒ် ကီၢ်ပယီၤသုး တၢ်သိၣ်တၢ်သီလၢအစံးဝဲ ”တၢ်ဆၢထၢၣ်လၢနီၢ်ကစၢ်ခီၣ်“န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်လၢအသဆၣ်ထီၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးရ့ၣ်သ့ၣ် တဖၣ်အသးလၢကဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်, ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်သဝီဖိအတၢ်စုလီၢ် ခီၣ်ခိၣ်ဒီးတၢ်ဖိတၢ်လံၤ ဒီးမၢဆူၣ်မၢစိးလီၢ်ကဝီၤထံဖိ ကီၢ်ဖိတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

ဒ်လဲၣ်ဂ့ၤဒ်လဲၣ်ဂ့ၤ, ခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ် ၃၄ဝ, ၃၄၁ ဒီး ၄၃၄ သ့ၣ်တဖၣ် ဟီၣ်ခိၣ်လၢအဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်တသူဝဲ ခဲလၢာ် ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလါယူၤလံ ၂ဝ၁၇ နံၣ်န့ၣ် ဘိၤလၣ်ဝ့ လၢအမ့ၢ်သုးယဲၤခိၣ်ခံလၢအအိၣ်လၢ ခီၣ်ချ့သုးရ့ၣ် ၃၄ဝ တၢ်ပၢဖီလာ် တဂၤ စးထီၣ်ဒိးလဲလီၤဟီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဆူလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအအိၣ်ဘူးလိာ်အသးဒီးသဝီဖဲအဝဲသ့ၣ်အိၣ် တၢ်အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိလၢအထူစံာ်မၤခုးတဂၤ တဲဖျါထီၣ်အဝဲတၢ်ထံၣ်ဘၣ်ဃးတၢ်အိၣ်သးသ့ၣ် တဖၣ်န့ၣ်လၢ- ”ကီၢ်ပ ယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ပဟီၣ်ခိၣ်ဘၣ်ဆၣ် အဝဲသ့ၣ်အတၢ်ပီးတၢ်လီတအိၣ်လၢပှဲၤလၢကဖံးအီၣ်မၤအီၣ် ဟီၣ်ခိၣ် သ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်. အဃိလၢအဝဲသ့ၣ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်အဖီခိၣ်တၢ်ဘၣ်ဘျုးဘၣ်ဖှိၣ်လၢအဂီၢ် တအိၣ်ဘၣ်.“ လၢတၢ်န့ၣ် အဃိ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ် ဟံးန့ၢ်ကွံာ်လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်အီၣ်တၢ်အီ အကျဲခိၣ်သ့ၣ်ဒီးကျိၣ်စ့တၢ်ဟဲ နုာ်အကျဲသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်လၢအဟီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် သူဝဲလၢတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်ဂီၢ်တသ့ဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လီၢ်ကဝီၤဖိတဂၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်သူၣ်တဂၢၢ်သးတကျၢၤတုၤဒၣ်လဲာ်ဟီၣ်ခိၣ်လၢအဟံးန့ၢ်ဆူၣ် ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ဒိးလဲလီၤကွံာ်ဝဲ- ”သုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ကိၢ်ဘၣ်ဂီၤဝဲလၢပှၤကသံကွၢ်အီၤလၢ ဘၣ်မနုၤအဃိ လၢပှၤတမၤ အီၣ်ဟီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤနီတဂၤဘၣ်လဲၣ်. ဒ်သိးတၢ်ကီတၢ်ခဲဝဲအံၤဟးဆှဲးဝဲကသ့အဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်ဒိး လဲလီၤ (ငါလီၤ) ဟီၣ်ခိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢပှၤလီၢ်ကဝီၤဖိအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်မၢပဟ့ၣ်အီၤလၢစ့ ဒီးသူၣ်ဖျးတၤသၣ် လၢပမၤန့ၢ်အီၤတဖၣ် န့ၣ်လီၤ. ပယီၤသုးခိၣ်တဂၤတဲပှၤလၢ, ပှၤတၢ်ချၢမ့တမ့ၢ်ပှၤလၢအိၣ်ဒီးတၢ်စိတၢ်ကမီၤတဂၤလၢ် လၢ်မ့သံကွၢ်သုန့ၣ်  သုက ဘၣ်တဲအီၤလၢ သုမၤစၢၤကီၢ်ပယီၤသုးအဘုစံာ်ပျီလီၤ“

လီၢ်ကဝီၤပှၤထူစံာ်မၤခုးသ့ၣ်တဖၣ် မၤအီၣ်စံာ်လၢကီၢ်ပယီၤသုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဝဲဒီးဒိးလဲလီၤဝဲသ့ၣ်တဖၣ် မ့တန့ၢ်ဘၣ်ဆၣ် လၢ တၢ်အိၣ်သးအဖီခိၣ် သဝီဖိနွံဂၤဘၣ်ဒိးလဲ (ငါန့ၢ်) ဟီၣ်ခိၣ်လၢတဘျီခါမ့ၢ်တ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဒီးပၢဘၣ်ဝဲဒ်ပှၤထူလံၤ ဖိတၢ်န့ၢ် သါအကျဲအသိးဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤ ကီၢ်ပယီၤသုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်လံတဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ.  လၢအကျါပှၤတဂၤတဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢ ”စးထီၣ်လၢပဟီၣ်ခိၣ်တအိၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်, ပမၤအီၣ်တၢ်လၢဟီၣ်ခိၣ်လၢကီၢ်ပယီၤသုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ပတၢ်အ ပူၤန့ၣ်ဂ့ၤဒိၣ်န့ၢ်ဒံး ပတၢ်မၤအိၣ်နီမံၤဘၣ်ဒံး, လၢပဂီၢ်တၢ်ဝဲအံၤမ့ၢ်အကၢကီၣ်ဧါတကၢကီၣ်ဧါဒုပတဆိမိၣ်လၢာ်ဘၣ်.“ လၢတၢ်အိၣ်သးဒ်အံၤ သ့ၣ်တဖၣ် အဖီၣ်ခိၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢလီၢ်ကဝီၤပှၤထူစံာ်မၤခုးသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် ခီဖျိလၢတၢ်ဖံးတၢ်မၤခွဲး ယာ်လီၤမၢ်ကွံာ်လၢတၢ်ဟံးဆူၣ်န့ၢ်ကွံာ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်တဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.

”ပကဘၣ်သူပကစၢ်ဒၣ်ဝဲတၢ်ပီးတၢ်လီ ဒီးဘုချံသ့ၣ်တဖၣ်ဖဲပမၤအီၣ်ဟီၣ်ခိၣ်အံၤန့ၣ်လီၤ. တနံၣ်ညါအံၤ, ပဘၣ်ဟ့ၣ်ကီၢ်ပ ယီၤသုးဘုအနာ် ၇ဝ ဒ်အပာ်ပနီၣ်ဝဲလၢတၢ်ဒိးလဲဟီၣ်ခိၣ်အပှ့ၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်မ့မၤဃ့ အါထီၣ်ဘၣ် ဖုးဟီၣ်ခိၣ်အဘူးအလဲဆူဘုအနာ် ၁ဝဝ ဒုပကဘၣ်ကီဘၣ်ခဲလၢတၢ်လုၢ်အီၣ်ပဟံၣ်ဖိလီဖိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.“

တၢ်မၢဆူၣ်ဆဲးလီၤစုမုၢ်ကျၢၢ် - တၢ်မၤန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကစၢ် လၢကဟ့ၣ်လီၤကလီအဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ဖဲ လၢၢ်မုၢ်လါ ကီၢ်ဆၣ်, ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်

• နံၣ် - ၂ဝဝ၁
• တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ - ပစိာ်အူးသဝီ, ပလီးကၡူၢ်, လၢၢ်မုၢ် လါကီၢ်ဆၣ်, ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ်ရ့ၣ် 
• ပှၤမၤပယွဲတၢ် - နီၣ်ဂံၢ် (၁၂) ကီၢ်ပယီၤတီၤထီသုး တၢ်မၤလိ
• ဟီၣ်ခိၣ်လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အီၤ - ၆၈၇ အ့ကၢၢ်
• ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်ခဲလၢာ် - ဟံၣ်ဒူၣ် ၄၉ ဒူၣ်ဃၣ် ဃၣ်
• တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ -တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိ သးသမူအကျဲဟးဂီၤလီၤမၢ်, တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢ ကမျၢၢ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအိၣ်ထီၣ်

ဖဲ ၂ဝဝ၁ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်တီၤထီသုးတၢ်မၤလိ တ.တ.ခ (၁၂) ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဝဲ လီၢ်ကဝီၤဖိအဟီၣ်ခိၣ် ၆၈၇ အ့ကၢၢ် ဖဲပ စိာ်အူးသဝီ, ပလီးကၡူၢ်, လၢၢ်မုၢ်လါကီၢ်ဆၣ်, ဘျံးဒဝဲၢ်ကီၢ် ရ့ၣ် လၢကတ့ထီၣ်သုးတၢ်မၤလိလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ခိခိၣ်ဒူသဝီဖိ လၢပစိာ်အူးသဝီအပူၤတဖၣ် မ့ၢ်ပှၤထူလံၤဖိ လၢအသူၣ်ဖျး ထူစံာ်ဒီး အါတက့ၢ်တအိၣ်ဒီး ဟီၣ်ခိၣ်လံာ်ပျဲလၢ ကီၢ်ပယီၤ ပဒိၣ်ပာ်ပနီၣ်ဝဲဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂ဝဝဝ နံၣ်န့ၣ်, ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ် သုး တ.တ.ခ (၁၂) ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်တ့ၢ်လံ ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ခဲလၢာ် လၢ နီၢ်တီၢ်သဝီလၢအအိၣ် ဘူးဒီးပစိာ်အူးသဝီအံၤအဃိ လီၢ် ကဝီၤဖိလၢနီၢ်တီၢ်သဝီ တဖၣ်ဘၣ်သုးလီၢ်သုးကျဲဒီး ဃ့ၢ်မှံဟး ဖျိးကွံာ်ဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ဖဲ နီၢ်တီၢ်သဝီ အံၤအိၣ်ဃုာ် ဒီးတၢ်မၤပယွဲပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်, တၢ်မၢဆူၣ်မၢစိး, တၢ် ဃ့ဆူၣ်ခိသွဲဒီးတၢ်မၤပျံၤမၤဖုးတဖၣ်န့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်လၢ ၂ဝဝဝ တုၤ ၂ဝဝ၂ နံၣ်န့ၣ်, လီၢ်ကဝီၤဖိလၢ ပစိာ်အူးဒီးနီၢ်တီၢ်သဝီ တဖၣ်တၢ်မၢဆူၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢ ကမၤစၢၤတၢ်တ့ထီၣ် ကီၢ်ပယီၤသုးကလၢၤတၢ်သူၣ်ထီၣ်တဖၣ်တနွံန့ၣ်သၢသီလီၤ.

ဖဲ ၂ဝဝ၁ နံၣ်န့ၣ်, ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်သုး မၢဆူၣ်ဝဲသဝီဖိ (၄၉ ဂၤ) လၢအမ့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ် ကစၢ်တဖၣ်ဆဲးလီၤစုမုကျၢၢ် လၢလံာ်တၢ် အၢၣ်လီၤ လၢအစံၣ်ညီၣ်ဆၢတဲာ်ဝဲလၢ ”ဟီၣ်ခိၣ်တဖၣ်အံၤ ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤဆူကီၢ်ပယီၤသုးအအိၣ်လံ“ န့ၣ်လီၤ. ပှၤလၢတ ဆဲးလီၤ စုမုၢ်ကျၢၢ်တဖၣ်တခီ တၢ်မၢဆူၣ်အဝဲသ့ၣ်လၢကဟ့ၣ်စ့ တနံၣ်န့ၣ် ၂,ဝဝဝ,ဝဝဝ ကၠးစးထီၣ်လၢ ၂ဝဝဝ တုၤလၢ ၂ဝဝ၆ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်ဒီးခီဖျိဒူသဝီဖိတဖၣ်ဃ့ကညးလၢကမၤစှၤလီၤအဃိ ဖဲ ၂ဝဝ၆ နံၣ်တုၤ ၂ဝ၁ဝ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပ ယီၤသုးမၤစှၤလီၤက့ၤ တၢ်ဃ့ဆူၣ်စ့တုၤဖဲ ၁, ၆ဝဝ, ဝဝဝ ကၠးန့ၣ်လီၤ. တၢ်ဃ့ ဆူၣ်ဒ်အံၤတဖၣ် ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဖှီၣ်တၢ်ယာ် လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိပတီၢ်မုၢ်လၢဘၣ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူလၢတၢ်ဃံး တၢ်စ့ၤအပူၤတဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂ဝ၁၂ နံၣ်န့ၣ် ကီၢ်ပယီၤ သုးတဖၣ်ဟ့ၣ်လီၤတၢ်ကလုၢ်လၢ သဝီဖိတဖၣ်ကပတုာ်ကွံာ်တၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢ အကစၢ်ဒၣ်ဝဲကျီးကဝီၢ်အပူၤဒီး မၤ ပျံၤမၤဖုးစ့ၢ်ကီးအဝဲသ့ၣ်လၢ ကဒွဲၣ်အူထီၣ်ကွံာ်အကျီးဖဲ အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ဆဲးမၤဒံးတၢ်လၢအကျီးပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဆီၣ်သနံး တဖၣ်အဃိ သဝီဖိ ၁၇ ဂၤဆဲးလီၤစုမုၢ်ကျၢၢ်လၢက ဟ့ၣ်လီၤအဟီၣ်ခိၣ်ဆူပယီၤသုးအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. စးထီၣ်ဖဲန့ၣ် ပယီၤသုး တဖုအံၤပျၤလီၤတၢ်ပနီၣ်ဒီးလၢၢ်ထူၣ်တဖၣ် လၢသဝီဖိ အဟီၣ်ခိၣ်ပူၤဒီးကွဲးလီၤဝဲလၢ ”ကီၢ်ပယီၤသုးအဟီၣ်ခိၣ်, တဘၣ် လဲၤတလၢတဂ့ၤ“.

ပယီၤသုးတီၤထီတၢ်မၤလိ တ.တ.ခ (၁၂) တဖုအံၤဟဲမၤဝဲသုးတၢ်မၤလိဖဲ လီၢ်ကဝီၤဖိဟီၣ်ခိၣ်လၢအဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဝဲ အံၤတ နံၣ်တဘျီဒီးတၢ်မၤလိတဘျီန့ၣ်ယံာ်ဝဲသၢလါန့ၣ်လီၤ. သုးတၢ်မၤလိလၢအသူဝဲတၢ်ခးလိကျိချံမျိာ်သၣ်တဖၣ် အံၤမၤပျံၤမၤ ဖုးသဝီဖိလၢအအိၣ်ဘူးတဖၣ်ဒိၣ်မးန့ၣ်လီၤ. သုးတၢ်မၤလိအပူၤကွံာ်တဘျီ ဘၣ်တၢ်မၤအီၤဖဲ လါအီးက ထိဘၢၣ်တုၤလါဒံၤ စဲဘၢၣ် ၂ဝ၁၈ နံၣ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤဖိတဂၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ ”ပယီၤသုးမ့ဟဲမၤတၢ်မၤလိဖဲပဟီၣ် ကဝီၤပူၤတဘျီလၢ် လၢ်န့ၣ်ပပျံၤတၢ်ဒိၣ်မးလီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဟဲမၤသုးတၢ်မၤလိအဆၢကတီၢ်, တအဲၣ်ပဟးထီၣ်ဟးလီၤ လၢဒူသဝီအချၢစ့ၢ်ကီး ဘၣ်. လၢတၢ်အံၤအဃိ, ပပျံၤဘၣ်အဝဲသ့ၣ်ဒိၣ်မးလီၤ.“

လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ် ဘၣ်ယိၣ်သးပျံၤစ့ၢ်ကီးဝဲလၢ တဒိးန့ၢ်ဘၣ်က့ၤလၢၤအဟီၣ်ခိၣ်ဘၣ် မ့ၢ်လၢကီၢ်ပယီၤသုး စဲပနီၣ်ဃာ် ဝဲတၢ်လီၢ်တဖၣ်အံၤ သကုၤဆးဒးလၢကျီးကရၢၢ်တဖၣ်အပူၤလံန့ၣ်လီၤ. သုးဖိတဖၣ်တဲပျံၤတဲဖုး စ့ၢ်ကီးသဝီဖိလၢ ဟီၣ်ခိၣ် တဖၣ်အံၤအပူၤသုးဆီလီၤတ့ၢ်မ့ၣ်ပိၢ်ဝးဝးလံန့ၣ်လီၤ.

လၢကဒိးန့ၢ်က့ၤဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အဂီၢ် ဖဲ ၂ဝ၁၃ နံၣ်န့ၣ် သဝီဖိတနီၤကတိၤထီဒါဆၢ ကီၢ်ပယီၤသုးတဖၣ် ဒီးတနီၤ ဒိန့ၢ်ဃာ်တၢ် ဂီၤတၢ်အုၣ်သးဒီးပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲဆူ လီၢ်ကဝီၤပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါတဖၣ် ဒ်အမ့ၢ်ဂံၢ်ခီၣ်ထံးပှၤတဝၢ, သဝီဖိ တနီၤတခီစဲလီၤဝဲတၢ်စဲ ပနီၣ်လၢအဝဲသ့ၣ်ကျီးကရၢၢ်အပူၤဒီး ပာ်ဖျါဃုာ်အဝဲသ့ၣ်အမံၤ, အဟီၣ်ခိၣ်အ့ကၢၣ်အလဲၢ်, တၢ်ထူၣ်တၢ်ဘိကလုာ်လၢ အသူၣ်ဝဲဒီးမၤအီၣ်တ့ၢ်ဝဲ ဟီၣ်ခိၣ်အံၤယံာ်ပှဲၤနံၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢကဒိးန့ၢ်က့ၤဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ် အဂီၢ်သဝီဖိဂဲာ်လိာ်တီၣ်ဖျါထီၣ်တ့ၢ် တၢ်ဂ့ၢ်အံၤဆူ ကီၢ်ခိၣ်သ့စ့ၣ်ဒီးတၢ်ကွၢ်ဟုၣ်ကွၢ်စူၣ်ဘျးစဲကမံတံာ် (JMC), လီၢ်ကဝီၤမူဒါခိၣ်ဒီးကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ အအိၣ်ဘၣ်ဆၣ်တၢ်ဘှါၡှဲတၢ်ဂ့ၢ်ကီတအိၣ်နီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. 

ပဒိၣ်ခံဖုတၢ်ပၢသဃဲၤဟီၣ်ကဝီၤပူၤ တၢ်န့ၢ်ပၢဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ခွဲးယာ်တၢ်ဂၢၢ်ကျၢၤတအိၣ် - MNLA  ဟံးန့ၢ်ဆူၣ် ပှၤထူစံာ်မၤ ပှဲၤဖိလၢအစူးကါခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လံာ်အုၣ်သးတဖၣ်အဟီၣ်ခိၣ်ကရၢၢ်

• နံၣ် - ၂ဝဝ၄
• တၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲ - ဘ့လမဲသဝီ, သးကဒဲးကၡူၢ်, ဝီၢ်ရ့ၣ်ကီၢ်ဆၣ်, ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ် 
• ပှၤမၤပယွဲတၢ် - တလၢၤဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ် ဒိၣ်
• ဟီၣ်ခိၣ်လၢတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အီၤ - ၁ဝဝ အ့ကၢၢ်
• ပှၤလၢအတူၢ်ဘၣ်တၢ်ခဲလၢာ် - ဟံၣ်ဒူၣ် ၁၂ ဒူၣ်ဃၣ် ဃၣ်
• တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအပိာ်ထွဲထီၣ်အခံ - တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ် ခိသးသမူအကျဲဟးဂီၤလီၤမၢ်, တၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်လၢ ကမျၢၢ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအိၣ်ထီၣ်, ဃ့ထီၣ်က့ၤဟီၣ် ခိၣ်တန့ၢ်, တဒိးန့ၢ်ဘၣ်က့ၤစ့အီၣ်လိးဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ဆၢ မၤပှဲၤက့ၤနီတမံၤဘၣ်.

စးထီၣ်လၢ ၂ဝဝ၄ နံၣ်န့ၣ်, တလၢၤနီၣ်အသုး (မွန်အမျိုး သားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် - MNLA) လၢအ ဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၢ်မဲအီၤလၢ အူညၤထိတဖုအံၤဟံးဆူၣ်န့ၢ် ဝဲလီၢ် ကဝီၤသဝီဖိအဟီၣ်ခိၣ် အ့ကၢၢ် ၁ဝဝ ဘျဲၣ် ဖဲဝီၢ် ရ့ၣ်ကီၢ်ဆၣ်, ဒူပျာ်ယာ်ကီၢ်ရ့ၣ်ပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤကဲထီၣ် အသးဖဲသဝီယဲၢ်ဖျၢၣ် လၢဝီၢ်ရ့ၣ်ကီၢ်ဆၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ကျီးကရၢၢ်လၢဘၣ်တၢ်ဟံး ဆူၣ်န့ၢ်အီၤတဖၣ် အိၣ်ဝဲဒီး တၢ်ထူၣ် တၢ်ဘိလၢအမ့ၢ် ရီဘၢၢ်ထူၣ်, တခိးလီၣ်ထူၣ်, သဲးထူၣ်ဒီး စံာ်ပျီတဖၣ်ဘၣ်ဆၣ်တနီၤ မ့ၢ်ဝဲဟီၣ်ခိၣ်ကလီ လၢတၢ်တ သူၣ်လီၤပာ်လီၤဘၣ်ဒံးနီတမံၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ.

လီၢ်ကဝီၤဖိလၢ ဘၣ်တၢ်ဟံးဆူၣ်န့ၢ်အဟီၣ်ခိၣ်လီၢ်တဖၣ် ပၣ်ဃုာ်ဝဲဒီးပှၤကညီကလုာ်ဒူၣ် ဒီးတလၢၤကလုာ်ဒူၣ်စ့ၢ် ကီးန့ၣ်လီၤ. တလၢၤနီၣ်အသုးတဖၣ်ဟဲနုာ်လီၤလၢသဝီ ပူၤဒီးတဲပျံၤတဲဖုးသဝီဖိလၢ ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤပဒိၣ်ပပှၢ်ဟ့ၣ်ဝဲ တၢ်ပျဲလၢတလၢၤနီၣ်ကဟံးန့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ဖဲ လီၢ်ကဝီၤအံၤအပူၤတ ဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၉ သီ, ၂ဝ၁၉ နံၣ်န့ၣ်, လီၢ်ကဝီၤဖိလၢ သ---သဝီ တဂၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲလၢ- ”တလၢၤနီၣ်သုး ဟဲတဲပှၤလၢ ဟီၣ်ခိၣ်အံၤအဝဲသ့ၣ်န့ၢ်ပၢဘၣ်လံအဃိဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ် ပဟီၣ်ခိၣ်တဖၣ်လီၤ. ပကျဲးစၢးဒီသဒၢပဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ် ဒီးထီဒါအဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ဆၣ် ပစုကဝဲၤတအိၣ်ဘၣ်အဃိ ပမၤအဝဲသ့ၣ်တနၢၤဘၣ်. ပမ့ၢ်ဒၣ်ကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိလီၤ ဘၣ်ဆၣ်သုး တဖၣ်မၤပျံၤမၤဖုးပှၤဒီး ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ကွံာ်ပဟီၣ်ခိၣ်လီၤ.“ တလၢၤ နီၣ်သုးတဖၣ်ဟံးန့ၢ် ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ဝံၤန့ၣ်သူၣ်လီၤဝဲရီဘၢၢ် ထူၣ်တနီၤလၢကမၤ န့ၢ်ကျိၣ်စ့အတၢ်ဟဲနုာ်လၢအသုးမုၢ်သံၣ်ဘိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အဝဲသ့ၣ်ဆါလီၤစ့ၢ်ကီးဟီၣ်ခိၣ်အကဝီၤတဖၣ် ဆူလီၢ်ကဝီၤ ဖိလၢအအိၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤအဂၤတဖၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိသုးတၢ်မၤပျံၤမၤဖုးအဃိ သဝီဖိတနီၤသူၣ်ပျံၤသးဖုး ဒီးဟး ထီၣ်ကွံာ်ဝဲလၢအသဝီပူၤန့ၣ်လီၤ.

သဝီဖိလၢတၢ်ဟံးဆူၣ်န့ၢ်အဟီၣ်ခိၣ်တဖၣ် အါတက့ၢ်အိၣ်ဒီး (KNU) ဟီၣ်ခိၣ်လံာ်အုၣ်သး ဘၣ်ဆၣ်ခီဖျိကီၢ်ပယီၤ ပဒိၣ်စ့ၢ် ကီးအိၣ်ဒီးတၢ်ပာ်ပနီၣ်ဟီၣ်ခိၣ်လံာ်အုၣ်သးလီၤဆီအဃိ ကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢသဝီဖိတဖၣ် ကဒီသဒၢလီၤ က့ၤအကစၢ် ဟီၣ်ခိၣ်တုၤလီၤတီၤလီၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်တကပၤတခီတတူၢ်လိာ်ပာ်ပနီၣ်ဝဲ KNU အဟီၣ်ခိၣ်လံာ်အုၣ်သး ဘၣ်လီၤ. ဖဲ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၂ဝ၁၉ နံၣ်အတီၢ်ပူၤ, လီၢ်ကဝီၤဖိတဖၣ်တီၣ်ဖျါထီၣ်ဒံးတၢ်ဟံး ဆူၣ်န့ၢ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အဂ့ၢ်ဆူ (KNU) ပဒိၣ်ဒီးကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်အအိၣ် ဘၣ်ဆၣ်တၢ်ရဲၣ်ကျဲၤန့ၢ်အဝဲသ့ၣ်တၢ်ဂ့ၢ်တအိၣ်ဘၣ်. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိလီၢ် ကဝီၤသဝီ ဖိတဖၣ် အိၣ်ဝဲဒီးတၢ်ကိၢ်တၢ်ဂီၤလၢ အဖိလံၤစၢၤသွဲၣ်တၢ်အိၣ်မူခါဆူညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဂၤလၢသးကဒဲးသဝီ တဲဖျါထီၣ်ဝဲလၢ ”အခီၣ်ထံးဒုယရီဘၢၣ်ကျီးအိၣ် ၃၅ အ့ကၢၢ်ညါအဃိယတ ဘၣ် ယိၣ်လၢယတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူူခါဆူညါအဂီၢ်လၢၤဘၣ်. ဘၣ်ဆၣ်ခဲအံၤမ့ၢ်လၢတလၢၤသုး ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ယဟီၣ် ခိၣ်ဘူး ကလၢာ်ညါအဃိ ကဲထီၣ်တၢ်လီၤမၢ်ဖးဒိၣ်တခါ လၢပဟံၣ်ဖိဃီဖိအဂီၢ်လီၤ. ခဲအံၤပဟီၣ်ခိၣ်အိၣ်တ့ၢ်က့ၤတက ဝီၤဖိလီၤအ ဃိကီဒိၣ်မးလၢယကမၤပှဲၤဟံၣ်ဃီတၢ်လိၣ်ဘၣ်အဂီၢ်လီၤ. ယအိၣ်မူဒံးအဆၢကတီၢ်ဒု ယဘၣ်ဂုာ်ဃုကျဲ အဂၤလၢကမၤပှဲၤ အဟံၣ်ဖိဃီဖိတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.“

ကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံးအပူၤ ပဒိၣ်တဖၣ်အတၢ်ပာ်ပနီၣ်လိာ်သးဟီၣ်ခိၣ်အလံာ်အုၣ်သးမ့ၢ်ဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးက့ၤဒီး ကမ့ၢ် တၢ်ဒီသဒၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတဖၣ်လၢ သုးဖီၣ်စုကဝဲၤအတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတဖၣ်

ကညီဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ကၡူၢ် KHRG သးအိၣ်ဆီၣ်တခူထီၣ် NCA  ပၣ်တံၣ်ကၡၢတဖၣ်လၢကပိာ်ထွဲတၢ်ဘျၢခိၣ်သ့ၣ် အဆၢ ဒိၣ် (၉) လၢကပတုာ်ကွံာ်တၢ်ဟံးဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်လၢလီၢ်ကဝီၤကမျၢၢ်တဖၣ်အအိၣ်န့ၣ်လီၤ.

KHRG ကိးသတြီထီၣ်စ့ၢ်ကီးဆူကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်လၢကထုးကွံာ်တၢ်မၤလိၣ်ထီၣ်ကဲထီၣ် (မြေလွတ်၊ မြေလပ်၊ မြေရိုင်း စီမံ ခန့်ခွဲမှုဥပဒေ) တၢ်ပၢဆှၢဟီၣ်ခိၣ်လၢအသဘျ့, လီၤဟိဒီးဟီၣ်ခိၣ်မံၤသဲစး ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်ဟီၣ်ခိၣ် ကပံာ် သဲစးလၢကမျၢၢ်တူၢ်လိာ်ဝဲသ့ဒီးလၢအဆိအချ့န့ၣ်လီၤ. လီၤဆီဒၣ်တၢ် ကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်ကြၢး မၤလီၤတံၢ်ဝဲလၢ-

• လီၢ်ကဝီၤပဒိၣ်ပပှၢ်တဖၣ်, ကလုာ်ဒူၣ်ဖီၣ်စုကဝဲၤကရၢတဖၣ်ဒီး လီၢ်ကဝီၤပှၤတဝၢတၢ်ကရၢကရိတဖၣ်ကြၢးမၤ သကိးတၢ်ဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်လၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီသဲစးတၢ်ကွဲးပတြီၤ-
• ခါဆူညါသဲစးတၢ်သိၣ်တၢ်သီအက့ၢ်အဂီၤဒီး တၢ်မၤအကျိၤအကျဲတဖၣ်ကဘၣ်မ့ၢ်တၢ် လၢအသ့ၣ်ညါပာ်ပနီၣ်ဒီးဒီ သဒၢလုလၢ်ထူသနူတၢ်န့ၢ်ပၢဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ခွဲးယာ် လၢအဖိးမံဒီး ၂ဝ၁၆ ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤတၢ်သူဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်သဲစးအ တၢ်တိာ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
• ခါဆူညါသဲစးတၢ်သိၣ်တၢ်သီကဘၣ်အိၣ်ဒီး တၢ်ဘျၢအကျိာ်အကွာ်လၢလၢပှဲၤပှဲၤ ဒီးတၢ်ဘှါရှဲတၢ်ဂ့ၢ်ကီအကျိၤအ ကျဲတဖၣ်ဒ်သိး ပှၤလၢအဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်ဘၣ်တၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်အီၤလၢ သုးဖီၣ်စုကဝဲၤတဖၣ် ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်က့ၤအဟီၣ် ခိၣ် ကသ့အဂီၢ်, မ့တမ့ၢ် အစှၤကတၢၢ်ကဒိးန့ၢ်ဘၣ်က့ၤစ့အီၣ်လိးလၢလၢပှဲၤပှဲၤ-
• ကဘၣ်အိၣ်ဒီးတၢ်မၤအကျိၤအကျဲဒ်အကြၢးအိၣ်ဝဲအသိး လၢကဃိထံလီၤတံၢ်ဝဲ ထံကီၢ်ဒီတဘ့ၣ်ညါပိာ်ထွဲဒီးမၤ လိၣ်ထီၣ်ကဲထီၣ်စဲဃဲၤ သဲစးလၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အီၤတဖၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ်လၢဟီၣ်ကဝီၤပဒိၣ်ပပှၢ်ဒီးကလုာ်ဒူၣ်ဖီၣ် စုကဝဲၤကရၢတဖၣ်အသိးအကျါန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကွၢ်ကဒါက့ၤ သုးဖီၣ်စုကဝဲၤတၢ်ဟံးန့ၢ်ဆူၣ်ဟီၣ်ခိၣ်ကပံာ်အဂ့ၢ်တဖၣ်