တၢ်ဂီၤတၢ်ကစီၣ်တဘ့ၣ်အံၤပာ်ဖျါဝဲတၢ်ဂီၤတၢ်အုၣ်သးလၢပယီၤသုးဒီးသုးဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်လၢအမၤသကိးဃုၣ်တၢ်, ပၣ်ဃုာ်ဒီး သုးခီးကီၢ်ဆၢ (BGF) ဒီးပၠူၤစီထံခးလီၤဝဲကျိဖးဒိၣ်စးထီၣ်လၢလါယနူၤအါရံၤတုၤလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ် ဝဲတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢဒူသဝီကမျၢၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. ဆၢကတီၢ်ဖဲအံၤ, ကညီပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ကရူၢ် (KHRG) မၤနီၣ်မၤဃါ ဝဲတၢ်အုၣ်သးသ့ၣ်တဖၣ်အါမးဘၣ်ဃးတၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိခွဲးယာ်သုးဖိသ့ၣ်တဖၣ်မၤဝဲ, အါတက့ၢ်ပယီၤသုးလၢအအိၣ် လၢကီၢ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤတၢ်ပၢအဖီလာ်သ့ၣ်တဖၣ်ရၤလီၤအသးဒီးခးလီၤတၢ်လၢကမျၢၢ်အိၣ်ဆိးဟီၣ်ကဝီၤအလီၢ်န့ၣ်လီၤ. စးထီၣ် လၢ ၂၀၂၁ သုးဟံးန့ၢ်ဆူၣ်တၢ်စိတၢ်ကမီၤဝံၤအလီၢ်ခံဒီးတုၤဃီလၢ ၂၀၂၅ အံၤန့ၣ် SAC ခးလီၤနါစိၤကျိဖးဒိၣ်အါထီၣ်ဒီးဘၣ် သံဒီးဘၣ်ဒိဝဲသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်, ဘၣ်ဟးဂီၤဟံၣ်ဃီ, စံာ်ဧိၤပှဲၤဧိၤ, တၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်ဒီးပှၤတဝၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်သ့ၣ်တဖၣ်, ဒုးအိၣ် ထီၣ်ဝဲတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးလၢကျိဖးဒိၣ် (UXO) လၢအတပိၢ်ဖးထီၣ်ဘၣ်တဖၣ်, မၤတံာ်တာ်သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢကလဲၤထီၣ်က့ၤ လီၤဘၣ်လၢတၢ်သဘျ့အပူၤလၢတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ်ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲတၢ်ဃ့ၢ်မှံးဟးဖျိးအါအါဂီၢ်ဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိသ့ၣ် တဖၣ်မ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်တၤတၢ်ထဲလဲၣ်ဘၣ်ဆၣ်အဝဲသ့ၣ်ဃုဝဲကျဲဖံးမၤဘၣ်တၢ်လၢတၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ်, ပၣ်ဃုာ်ဒီးတၢ်ဆှၢ ဝဲပှၤသဝီဖိလၢအဘၣ်ဒိသ့ၣ်တဖၣ်လၢကဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်ကူစါယါဘျါသးဒီးကသုးကွံာ်အသးလၢတၢ်လီၢ်လၢအပူၤဖျဲးန့ၣ်လီၤ.

 

တၢ်ဂီၤတၢ်ကစီၣ်- ပယီၤသုး, BGF ဒီးသုးဖီၣ်စုကဝဲၤကရူၢ်လၢအပာ်ဖှိၣ်မၤသကိးတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဆူဒူ သဝီပူၤဖဲကီၢ်ပယီၤမုၢ်ထီၣ်ကလံၤထံၤအဃိဘၣ်ဒိဟးဂီၤဟံၣ်ဃီ, ပှၤတဝၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်, စံာ်ဧိၤပှဲၤဧိၤဒီးတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ် သ့ၣ်တဖၣ် (လါယနူၤအါရံၤ တုၤ လါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်)

ဖဲ ၂၀၂၅ နံၣ်အပူၤ, ဒ်ပယီၤသုးမီၤစိရိၤသ့ၣ်တဖၣ်ခးလီၤဒံးတၢ်လၢကမျၢၢ်ထံဖိကီၢ်ဖိဟီၣ်ကဝီၤပူၤကွ့ၢ်ကွ့ၢ်အဃိ, သဝီဖိသ့ၣ် တဖၣ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်အါထီၣ်ဒံးသးသမူတၢ်လီၤမၢ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး, စံာ်လီၢ်ပှဲၤလီၢ်ဒီးဟံၣ်ဃီသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ဒိဟးဂီၤကွံာ် ဝဲဒၣ်န့လီၤ. ဖဲလါယနူၤအါရံၤဒီးလါနိၣ်ဝ့ဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်အဘၢၣ်စၢၤ, ကညီဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ကရူၢ် (KHRG) မၤနီၢ်မၤဃါဝဲတၢ်ဂီၤတၢ် အုၣ်သးန့ၢ်ဝဲ (၁,၃၀၈) ဘ့ၣ်လၢအပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢထံကီၢ်တၢ်ပၢတၢ်ပြးကီၣ်ကးကရၢ (SAC) ခးလီၤဘၣ်ဝဲ လၢကျိဖးဒိၣ်, ပၣ်ဃုာ်ဒီးသဝီဖိတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး,  ဟံၣ်ဃီဘၣ်ဒိဟးဂီၤ, ပှၤတဝၢတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဒီးစံာ်လီၢ်ပှဲၤလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် လီၤ. လၢတၢ်ခးလီၤတၢ်ဒံးအံၤအဃိဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲသဝီဖိတၢ်တူၢ်ဘၣ်ခီၣ်ဘၣ်ဒီးမၤဘၣ်ဒိအဝဲသ့ၣ်အတၢ်အိၣ်မူအိၣ်ဂဲၤလၢဆၢက တီၢ်ခါဆူမဲာ်ညါန့ၣ်လီၤ.

 

လၢတၢ်ကဲထီၣ်သးတနီၤအကျါ, ပယီၤသုးခးလီၤနါစိၤတၢ်ဆူဒူသဝီပူၤဖဲ ကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ် (KNLA) ဒီးကမျၢၢ် တၢ်ဒီသဒၢသုး (PDF) သုးတဖၣ်ပာ်ဖှိၣ်သးဒီးထီၣ်ခးအဝဲသ့ၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံဒီးအဂၤတခါ, တၢ်ဒုးတၢ်ယၤမ့ၢ်တအိၣ်ဒၣ်လဲာ်န့ၣ်, ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်ခးလီၤဝဲကျိဖးဒိၣ်ဆူဒူသဝီအပူၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်ခးလီၤတၢ်အံၤဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲကမျၢၢ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးပၣ်ဃုာ် ဒီးဖိသၣ်ဒီးတၢ်မၤဘၣ်ဒိဟးဂီၤအဝဲသ့ၣ်တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၣ်ခိသးသမူတၢ်စုလီၢ်ခီၣ်ခိၣ်လၢအရ့ဒိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်ဒ်အမ့ၢ်, ဟံၣ်ဃီ, ဘုဖီ, ဟံၣ်တၢ်ပီးတၢ်လီ, တၢ်ပာ်ကီၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်, တၢ်ဘုၣ်ဒၢ, စံာ်လီၢ်ပှဲၤလီၢ်, တၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်အလီၢ်, တၢ်သူၣ်အီၣ်ဖျးအီၣ်အပီး အလီ, စဲးဖီကဟၣ်ဒီးတၢ်မၤအီၣ်မုၢ်ကျိၤဝဲၤကွၢ်အလီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ခးလီၤတၢ်ဒံးအံၤအဃိ, သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ် အိၣ်န့ၢ်ဆူၣ်ဒံးလၢတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အလီၢ်ဒီးတၢ်လီၢ်လၢအတပူၤဖျဲးဘၣ်ဖဲအဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်အိၣ်လၢဟံၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, ကၠိပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, တၢ်ဘါ ယွၤသရိာ်အပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, သီခါဖၠၣ်မ့ၢ်ဂ့ၤ, မၤတၢ်လၢစံာ်ပျီပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤဒီးဟးထီၣ်က့ၤလီၤမ့ၢ်ဂ့ၤန့ၣ်အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒံးဒၣ်လၢတၢ်လီၤ ဘၣ်ယိၣ်ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးအလီၢ်န့ၣ်လီၤ. သဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်သူဝဲအနီၢ်ကစၢ်အဂံၢ်တၢ်ဘါဒီးတၢ်သ့တၢ်ဘၣ်ဒီးဃ့ၢ်အိၣ်ခူသူၣ်လၢပှၢ် ပူၤဒီးတ့ထီၣ်န့ၢ်ဝဲတၢ်အိၣ်ကဒုအလီၢ်လၢတၢ်လီၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကဒုအလီၢ်န့ၣ်လီၤ.

 

တၢ်ဂီၤတၢ်ကစီၣ်တဘ့ၣ်အံၤပၣ်ဃုာ်ဒီးတၢ်ဂီၤ (၆၄) ဘ့ၣ်လၢတၢ်ဃုထၢထီၣ်လၢကီၢ်ရ့ၣ် (၇) ဘ့ၣ်လၢအဘၣ်တၢ်နီၤဖးလီၤအီၤ လၢကညီကီၢ်စဲၣ်ဒ်အမ့ၢ်, ဒူသထူၣ် (သထုံ), တီအူ (တောင်ငူ) ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ် (ညောင်လေးပင်), ဘျံးဒဝဲၢ်, မုၢ်တြီၢ် (ဖာပွန်), ဒူပျာ်ယာ်ဒီးဖၣ်အၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂီၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤဘၣ်တၢ်ဒိန့ၢ်အီၤလၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိဒီးသဝီဖိလၢအဘၣ်တၢ်မၤလိအီၤ လၢ KHRG ဒံးသိးကမၤနီၣ်မၤဃါတၢ်အိၣ်သးဘၣ်ဃးတၢ်မၤဘၣ်ဒိပှၤဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်လၢလီၢ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. ပှၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်အမံၤ, တၢ်ဂီၤဒီးတၢ်လီၢ်တၢ်ကျဲသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်တၢ်ပာ်သဒၢအီၤလၢတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

 

 

Mon, 05 Jan 2026

Related Readings