English
ကညီကျိာ်
မြန်မာဟီၣ်ကဝီၤတၢ်ပာ်ဖျါတဘ့ၣ်အံၤ ပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲတၢ်ကဲထီၣ်သးဖဲ လူၤသီကီၢ်ဆၣ်, မုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤ လၢသၢလါအတကွီၢ်ပူၤ စးထီၣ်ဖဲ လါဒံၣ်စဲဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ် တုၤ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၂၀၂၆ နံၣ် န့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဒ် အမ့ၢ် တၢ်ခးလီၤတၢ်လၢကဘီယူၤ, တၢ်ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်, ဒီး တၢ်ဒိးလီၤဟီၣ်လာ်မ့ၣ်ပိၢ် သ့ၣ်တဖၣ်အါထီၣ်အဃိ လီၢ်ကဝီၤ သဝီဖိလၢအအိၣ်ဘူးဒီး ကီၢ်ပယီၤသုးအသုးကလၢၤသ့ၣ်တဖၣ်ပျံၤတၢ်ဖုးတၢ် ဒီး အိၣ်ဆိးက့ၤလၢအဟံၣ်အဃီဒီးအဒူသဝီ ပူၤတဘူၣ်လၢၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်လဲၤဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံက့ၤဆူပှၢ်လၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ. ဖဲ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံအဆၢကတီၢ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲဒ်အမ့ၢ် တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့, တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ ဒီး တၢ်လဲၤတၢ်က့ၤ အတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်စ့ၢ်ကီးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီအဂၤဒ်အမ့ၢ် မူခိၣ်စူၤ ဒီး ထံဒိၣ်ထီၣ်အဃိ ဘုသ့ၣ်တဖၣ်ဟးဂီၤဒီး တၢ်မၤန့ၢ်ဘုလီၤစှၤဝဲန့ၣ် လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ဘုအပှ့ၤထီၣ် ဒီး ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲ တၢ်အီၣ်တကူတလၢ လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.[1]
ကီၢ်ပယီၤသုးအတၢ်ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံ ဒီး တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်လုၢ် လီၤအီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ်
ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ တၢ်ဒုးတၢ်ယၤအတၢ်သဘံၣ်သဘုၣ်အိၣ်ထီၣ်အါဒိၣ်မးအဃိ ကီၢ်ပယီၤသုးအသုးကလၢၤလၢအအိၣ်သူၣ် လီၤအ သးဘူးဒီးလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အဝဲသ့ၣ်ဟူးဂဲၤ ဒီး ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်အါထီၣ်ဝဲကွ့ၢ်ကွ့ၢ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ် အမဲာ်ညါ ကျိဖးဒိၣ်ချံသ့ၣ်တဖၣ်လီၤတဲာ်ပိၢ်ဖးထီၣ်လၢသဝီပူၤ, လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအတၢ်အိၣ်ဆိးလီၢ်ကျဲအကပိာ်ကပၤ ဒီး အတၢ်ဖံးအီၣ် မၤအီၣ်လီၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အပူၤအဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအအိၣ်ဘူးဒီး ကီၢ်ပယီၤသုးအသုးကလၢၤသ့ၣ်တဖၣ် လၢအဝဲသ့ၣ် အတၢ်လဲၤထီၣ်က့ၤလီၤအပူၤ ဘၣ်သဂၢၢ်ဝဲဒီး တၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီ ဒီး တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုး လၢကဖံးအီၣ်မၤအီၣ်ဘၣ် တၢ်လၢတၢ်လုၢ် လီၤအီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး တၢ်ကီတၢ်ခဲပိာ်ထွဲထီၣ်အခံလၢလီၢ်ကဝီၤသဝီ ဖိသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ်လၢသဝီပူၤ ဒီး မံလၢဟံၣ်ပူၤတဘူၣ်လၢၤဘၣ်အဃိ အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံက့ၤလၢပှၢ်လၢ်ကျါန့ၣ်လီၤ. လီၤဆီဒၣ်တၢ် မ့ၢ်လၢဒူသဝီ လၢအအိၣ်သူၣ်လီၤအသးဖဲ စီၤမုၢ်ပျီကရူၢ်မုၢ်နုာ်တကပၤ, ဖျးခိၣ်ကရူၢ် ဒီး ယဲၤမုၢ်ပျီကရူၢ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် အအိၣ်ဘူးဒီး ကီၢ်ပယီၤသုးအသုးကလၢၤအဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်သဂၢၢ်ဝဲဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲ ဒီး ဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံဝဲလၢပှၢ်လၢ်ကျါ န့ၣ်လီၤ.
ကီၢ်ပယီၤသုးအကဘီယူၤတၢ်ခးလီၤတၢ် ဒီးအတၢ်ဟးဆှၣ်ကွၢ်တၢ်အဃိ ကဲထီၣ်တၢ်တၤတၢ်ဖးဒိၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ် တဖၣ်အဂီၢ်
ဖဲ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၂၀၂၆ နံၣ် အတီၢ်ပူၤကီၢ်ပယီၤသုးအကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ် (၂) ဘျီလၢယဲၤမုၢ်ပျီဟီၣ်ကဝီၤအပူၤ န့ၣ်လီၤ. ပယီၤသုးအကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်တၢတဘျီန့ၣ် ဖဲလါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၂၃ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ်ဒီး ဟဲတ့ၢ်လီၤဝဲမ့ၣ် ပိၢ်ဆူ ကက--- သဝီ, ယဲၤမုၢ်ပျီကရူၢ်, လူၤသီကီၢ်ဆၣ် အပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢကီၢ်ပယီၤသုး အကဘီယူၤအတၢ်ဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်ဘျီဝဲအံၤ န့ၣ် တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတအိၣ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဒ်န့ၣ်အသိး ကီၢ်ပယီၤသုးအကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤကဒီးမ့ၣ်ပိၢ်ခံဘျီတ ဘျီန့ၣ် ဖဲ လါဖ့ၤဘြူၤအါရံၤ ၂၇ သီ, ၂၀၂၆ နံၣ် ဟါလီၤခီ ၄း၅၀ မံးနံးအဆၢကတီၢ် ဆူ ကက--- သဝီအပူၤန့ၣ်လီၤ. လၢပယီၤသုးအကဘီယူၤအတၢ်ဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်ဘျီဝဲအံၤန့ၣ် မ့ၣ်ပိၢ်လီၤတဲာ်ပိၢ်ဖးထီၣ်ဝဲလၢ ကခ--- တီၤဖုၣ်ကၠိ လၢအအိၣ် သူၣ်လီၤအသးဖဲ ကက---သဝီအပူၤ ဒီး ဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲအီၤလၢ ကညီကူၣ်သ့ဆဲးလၤဝဲၤကျိၤ (KECD) န့ၣ်လီၤ. တ နံၤဃီအတီၢ်ပူၤ ကီၢ်ပယီၤသုးအကဘီယူၤဟဲတ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်ဝံၤအလီၢ်ခံ ဖဲ ဟါလီၤခီ ၅:၀၀ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ် ဒြိ (၂) ဘ့ၣ်ဟဲစးထီၣ်ဆှၣ်ကွၢ်တၢ် တုၤလၢ ဟါလီၤခီ ၇:၀၀ နၣ်ရံၣ်ဃၣ်ဃၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ပျံၤတၢ်ဖုးတၢ်ဒိၣ်ထီၣ်, အိၣ် ဆိးလဲၤက့ၤဖံးမၤတၢ်လၢသဝီပူၤတဘူၣ်လၢၤဘၣ် ဒီး အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်သုးကွံာ်အလီၢ်အကျဲဒီး ဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံဝဲလၢပှၢ်လၢ် ကျါဒ်သိးကပူၤဖျဲးလၢသးသမူတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်အပူၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအဃ့ၢ်ထီၣ်ကွံာ်လၢသဝီပူၤ ဒီး ဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံသ့ၣ်တဖၣ်တနီၤအကျါ ဃ့ၢ်စိာ်ဝဲတၢ်အီၣ်တၢ်အီတန့ၢ် အါအါဘၣ် ဒီး လၢအဝဲသ့ၣ်ကက့ၤဟံးအီၣ်က့ၤဘုလၢသဝီပူၤအဂီၢ်စ့ၢ်ကီးက့ၤဝဲတဘူၣ်ဘၣ်အဃိ ကဲထီၣ်ဝဲတၢ်အီၣ်တကူ တလၢအတၢ်ဂ့ၢ်ကီဖးဒိၣ်လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ လီၢ်ကဝီၤသဝီ ဖိတနီၤ ဘၣ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တၢ်ကီကီခဲခဲ ဒ်သိးအဝဲသ့ၣ်ကအီၣ်ကူအီလၢဘၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ အဝဲသ့ၣ် ဘၣ်ပျံၤဘၣ်ဖုးစ့ၢ်ကီးတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်ကဝံအီၣ်စိာ်အီၣ် ဒီး ဃုအီၣ်ဃာ်အီၣ်တၢ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိတနီၤနီၤန့ၣ် လၢအဝဲသ့ၣ်ကဝံအီၣ်စိာ်အီၣ် ဒီး ဃုအီၣ်ဃာ်အီၣ်အဂီၢ် အပာ်တ့ၢ်အဖိတဖၣ်လၢလီၢ်ခံအသးတဆူၣ်ဘၣ် မ့ၢ်လၢအဖိသ့ၣ် တဖၣ်အနီၢ်ဆံးဒံးအဃိန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂ့ၢ်ဒ်အံၤအဃိ ကဲထီၣ်စ့ၢ်ကီးတၢ်တၤတၢ်အဒိၣ်အမုၢ်လၢအဝဲသ့ၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ကီၢ်ပယီၤသုးအကဘီယူၤသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ တမ့ၢ်ထဲလၢဟဲဆှၣ်တၢ် ဒီး မၤပျံၤမၤဖုးတၢ်ဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်တခီဟဲတ့ၢ်လီၤစ့ၢ် ကီးဝဲတၢ်ဘိၣ်သ့ၣ်တဖၣ်လၢအသုးကလၢၤပူၤန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢ ကီၢ်ပယီၤသုးသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤအိၣ်အါထီၣ် ဒ် အံၤအဃိ အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ပညိၣ် ဒီး တၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤဆူညါကမ့ၢ်တၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် တၢ်တသ့ၣ်ညါအီၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ် န့ၣ်အဃိ မ့ၢ်စ့ၢ်ကီးတၢ်လီၤဘၣ်ယိၣ်ဒီးတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးဒိၣ်မးတခါလၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအအိၣ်ဘူးဒီး သုးကလၢၤသ့ၣ် တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
ဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲလၢပိာ်ထွဲထီၣ်ဝဲအဂၤန့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ မူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤတဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စး ဒီး တၢ်စူၤတၢ်စီၣ်တဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးဘၣ် အဃိ သဝီဖိလၢဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံလၢပှၢ်လၢ်ကျါသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အတၢ်ဂ့ၢ်ကီဒ်အမ့ၢ် တၢ်ဘၣ်သမုၣ် ဒီး တၢ်လိၤကိၢ်ညၣ်ဂိၢ် သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢအဝဲသ့ၣ်ကဒိးကူစါယါဘျါသးအဂီၢ်စ့ၢ်ကီး ကသံၣ်ကသီတ ဖၣ်တအိၣ်လၢအိၣ်ပှဲၤဒီးကသံၣ်ဒၢးစ့ၢ်ကီးအိၣ်ယံၤဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ.
ကီၢ်ပယီၤအဟီၣ်လာ်မ့ၣ်ပိၢ်ဘၣ်ဒိသဝီဖိတဂၤ
ဖဲ လူၤသီကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ကီၢ်ပယီၤသုးအသုးကလၢၤလၢ အအိၣ်ဘူးဒီးလီၢ်ကဝီၤဒူသဝီသ့ၣ်တဖၣ် ဟူးဂဲၤ ဒီး ဟးဒိးလီၤဝဲ ဟီၣ်လာ်မ့ၣ်ပိၢ်လၢ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်လီၢ်ကျဲ ဒီး အတၢ်ဟးထီၣ်ဟးလီၤကျဲသ့ၣ်တဖၣ်အပူၤအဃိ ကဲထီၣ်တၢ်တၤတၢ် ဒီး တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်မ့ၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ကဟးထီၣ်က့ၤလီၤအဂီၢ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတအိၣ် လၢၤဘၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ. ဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၂၄ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအမံၤမ့ၢ် စီၤက--- လၢအသးနံၣ်အိၣ် (၁၇) နံၣ်တဂၤ ဒီး အိၣ်ဆိးဖဲ ကဂ--- သဝီ, လၢၢ်မုၢ်ပျီကရူၢ်, လူၤသီကီၢ်ဆၣ်, မုၢ်တြီၤကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤအံၤ ဖဲအဝဲလဲၤဃုအီၣ်တၢ် ဒီး လဲၤတုၤဖဲ ကည--- လူၢ်အဖၢမုၢ်န့ၣ်အဝဲယီၢ်ဘၣ်ဝဲဟီၣ်လာ်မ့ၣ်ပိၢ်တဖျၢၣ် လၢဘၣ်တၢ်ဒိးလီၤပာ်အီၤလၢကီၢ်ပယီၤသုးအသုးဖိ တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢဟီၣ်လာ်မ့ၣ်ပိၢ်အတၢ်ပိၢ်ဖးထီၣ်အဃိ အခီၣ်လၢအထွဲတကပၤန့ၣ် ဘၣ်ဒိဝဲန့ၣ်လီၤ. တၢ်ကဲထီၣ်သးဝံၤ အလီၢ်ခံတကတီၢ်ဃီန့ၣ် အသကိးသ့ၣ်တဖၣ်ဆှၢအီၤဆူ နီၢ်ယိၤထၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ကသံၣ်ဒၢး လၢအအိၣ်သူၣ်လီၤသးဘူးဒီး ကင---သဝီ, နီၢ်ယိၤထၣ်ကရူၢ်, လူၤသီကီၢ်ဆၣ် လၢအဘၣ်တၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲအီၤလၢ ကညီဆူၣ်ချ့ မၤစၢၤဝဲၤကျိၤ (KDHW) န့ၣ်လီၤ. ဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၂၅ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်အနံၤန့ၣ် အခီၣ်ဘၣ်တၢ်ဒီၣ်တဲာ်ကွံာ်ဝဲဖဲ ကင--- တၢ်ဟ့ၣ်ကသံၣ်ဒၢးန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢကီၢ်ပယီၤသုးဒိလီၤဟီၣ်လာ်မ့ၣ်ပိၢ်ဘူးဒီး လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် အတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်အလီၢ်အကျဲအဃိ သဝီဖိလၢအမ့ၢ် စီၤက--- တဂၤအံၤယီၢ်ဘၣ်ဝဲဟီၣ်လာ်မ့ၣ်ပိၢ်န့ၣ်လီၤ. တဘျီလၢ်လၢ်ဖဲ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် မ့ၢ်လဲၤတၢ်က့ၤ တၢ်န့ၣ် ကဘၣ်ကိးဃုာ်ဒီးပှၤဟံးတၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢဖိသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်ဂ့ၢ်ဒ်အံၤအဃိ ကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲ ဒီး တၢ်တၤတၢ်တခါ လၢပှၤလၢအလဲၤတၢ်က့ၤတၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဖဲလၢ ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူတၢ်လိၣ်လၢတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤလၢအရ့ဒိၣ် မ့ၢ်အိၣ်ထီၣ်အသးတမံၤမံၤအဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ.
န့ဆၢၣ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးအဃိ ကဲထီၣ်တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအတၢ်တၤတၢ် လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်
စးထီၣ်ဖဲ လါဒံၣ်စဲဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ် တုၤ လါဖ့ၤဘြူအါရံၤ ၂၀၂၆ နံၣ် အတီၢ်ပူၤ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢအအိၣ်ဖဲ လူၤ သီကီၢ်ဆၣ်အဟီၣ်ကဝီၤပူၤန့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီအကလုာ်လုာ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်ကီအကလုာ်ကလုာ်လၢဘၣ် ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အကျါ တၢ်ဂ့ၢ်ကီအဒိၣ်ကတၢၢ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲတၢ်အီၣ်မိၣ်ပှၢ်လၢအမ့ၢ်ဘု (ဟုသး) န့ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ် မ့ၢ်လၢထံဒိၣ်အဃိ ဘုသ့ၣ်တဖၣ်ဟးဂီၤ တကးဒံးဘၣ်အမဲာ်ညါ ဘုအဃၢ်လီၤအဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိလၢအအိၣ်ဖဲ လူၤသီ ကီၢ်ဆၣ်အပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီးတၢ်အီၣ်တကူတလၢအတၢ်ဂ့ၢ်ကီန့ၣ်လီၤ. ခီဖျိလၢဘုသ့ၣ်တဖၣ်စှၤလီၤ ဒီး တလၢတလီၣ် လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်ဘၣ်အဃိ သဝီကိးဖျၢၣ်ဒဲးဃၣ်ဃၣ် ဘၣ်ဃုအီၣ်ဘုန့ၣ်လီၤ. လၢတၢ် အိၣ်သးဒ်အံၤအဃိ ဘုသ့ၣ်တဖၣ်အပှ့ၤဒိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. တကးဒံးဘၣ် တၢ်ဂ့ၢ်ကီပိာ်ထွဲထီၣ်စ့ၢ်ကီးအခံလၢ ပှၤလၢအ ဘုလၢသ့ၣ်တဖၣ်ကိးဆါက့ၤဝဲအဘုလၢအပှ့ၤဒိၣ်အါထီၣ်အဃိ ကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢ ပှၤလၢပှ့ၤအီၣ်ဝဲတန့ၢ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒီး ပှၤလၢအီၣ်တကူအီတယၢသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် လၢအအိၣ်ဖဲကရူၢ် (၃) ဘ့ၣ်အပူၤလၢအမ့ၢ် ယဲၤမုၢ်ပျီကရူၢ်, ဖျးခိၣ်ကရူၢ် ဒီး စီၤမုၢ်ပျီကရူၢ် အပူၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲဒီးတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ် ဒီး တၢ်အိၣ်သူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤသးလီၢ်ကျဲ အတၢ်ဂ့ၢ်ကီသ့ၣ် တဖၣ်မ့ၢ်လၢ အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်သဂၢၢ်ဒီး တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုး ဒီး တၢ်ဘၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံအဃိန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်အဂ့ၢ်ဒ်လဲၣ်န့ၣ် စးထီၣ်ဖဲ လါဖ့ၤ ဘြူၤအါရံၤ ၂၀၂၆ နံၣ်န့ၣ် ကညီဒီကလုာ်တၢ်ထူၣ်တၢ်ဖျဲးသုးမုၢ်ဒိၣ် (KNLA) အသုးပာ်ဖှိၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဟူးဂဲၤဝဲ ဒ်သိးကထီၣ် ဒုးန့ၢ်ကွံာ်ကီၢ်ပယီၤသုးအသုးကလၢၤ လၢအအိၣ်ဆီလီၤအသးဖဲအဟီၣ်ကဝီၤပူၤသ့ၣ်တဖၣ်အဃိ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိ လၢအအိၣ်ဘူးဖဲတၢ်အကပိာ်ကပၤသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်အိၣ်လၢတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ဘှီအပူၤ ဒီး ဘၣ်ပျံၤဘၣ်ဖုးတၢ်လၢအဝဲသ့ၣ် ကဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တၢ် ဒီး ကဖဲးခုးဖဲးသံၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤန့ၣ် လီၤဆီဒၣ်တၢ်သဝီဖိကိးဒူၣ်ဒဲးဃၣ်ဃၣ်လၢအအိၣ်ဆိးဖဲ ကစ--- သဝီ ဒီး ကဆ--- သဝီ, ယဲၤမုၢ်ပျီကရူၢ် အပူၤဃုာ်ဒီး သဝီအဂၤလၢအအိၣ်ဘူးအိၣ်တံၢ်ဒီးပယီၤသုးကလၢၤသ့ၣ်တဖၣ် ခဲအံၤဖဲးခုးဖဲးသံၣ် ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တဘူၣ် လၢၤဘၣ်အဃိ ကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲဖးဒိၣ်တခါလၢသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အံၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. အါန့ၢ်အန့ၣ် တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢသဝီဖိ သ့ၣ်တဖၣ်အံၤဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဝဲန့ၣ် တမ့ၢ်ထဲလၢတၢ်ဖံးအီၣ်မၤအီၣ်တၢ်တခါဧိၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. မ့မ့ၢ်တခီ အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အိၣ် လၢဒူပူၤသဝီပူၤတဘူၣ်လၢၤဘၣ်အဃိ ဘၣ်သုးကစီၤကွံာ်အသးဒီးဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံဝဲလၢ ပှၢ်လၢ်ကျါ လၢတၢ်အိၣ်ခူသူၣ်အိၣ်သဒၢ အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဖဲအဝဲသ့ၣ်ဃ့ၢ်အိၣ်ကမှံအဆၢကတီၢ် ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်စ့ၢ်ကီးဒီး မူခိၣ်ကလံၤတဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးအဃိ ကဲထီၣ် ဝဲတၢ်ဘၣ်ကွၢ်ဆၢၣ်မဲာ်ဒီး တၢ်ကီတၢ်ခဲအဒိၣ်ကတၢၢ်လၢ လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
ကသံၣ်ကသီတကူတလၢအဃိ ကဲထီၣ်တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အတၢ်တၤတၢ် လၢလီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်
တၢ်ဆူးတၢ်ဆါလၢအကဲထီၣ်ညီနုၢ်သ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်မ့ၢ်ဝဲ တၢ်ညၣ်ဂိၢ်ဃၢ်, တၢ်ဟၢဖၢလူ, တၢ်ဘၣ်သမုၢ်လိၤကိၢ်, တၢ်ကူး, ကလံၤ, မိၢ်ဖိဆံး, တၢ်ကိၢ်တၢ်ခုၣ်တဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ. အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ် ပှၤလၢအဒိးန့ၢ် ဒီးဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်လၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါဒ်အံၤသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် မ့ၢ်အဝဲသ့ၣ်ကအဲၣ်ဒိးကူစါယါဘျါအသးလၢတၢ်ဟ့ၣ်ကသံၣ်ဒၢး ဖဲလဲၣ်တဖျၢၣ်လဲၣ်န့ၣ်ဒိး သန့ၤထီၣ်အသးလၢအဝဲသ့ၣ်အနီၢ်ကစၢ်အတၢ်အဲၣ်ဒိးန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် မ့ၢ်လၢကသံၣ်ဒၢးပူၤကသံၣ်ကသီသ့ၣ်တဖၣ် တအိၣ်လၢအိၣ်ပှဲၤဘၣ်အဃိ အဝဲသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ဃုပှ့ၤဝဲကသံၣ်လၢအနီၢ်ကစၢ် ဒီးတနီၤန့ၣ် တဒိးန့ၢ်ဘၣ်ကသံၣ်ကသီဘၣ် န့ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်လၢတနံၣ်အတီၢ်ပူၤန့ၣ်ကသံၣ်ကသီတဖၣ်ဟဲဒၣ်အါကတၢၢ်ခံဘျီ ဟဲခီဖျိလၢ ကညီဆူၣ်ချ့မၤစၢၤဝဲၤကျိၤ (KDHW) အအိၣ် ဒီး ဟဲတဘျီန့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်လၢအအါအဂီၢ်ဘၣ်အဃိ ကသံၣ်ကသီသ့ၣ်တဖၣ်န့ၣ် တမ့ၢ်တၢ်အကူအလၢလၢကသံၣ်ဒၢးပူၤကိး ဆၢကတီၢ်ဒဲးဘၣ်န့ၣ်လီၤ. ဆူၣ်ချ့ပှၤမၤတၢ်ဖိလၢအမၤတၢ်ဖဲကသံၣ်ဒၢးပူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟ့ၣ်ဝဲကသံၣ်ကသီဆူ ပှၤလၢအဟဲ ဒိးကူစါယါဘျါအသးဖဲကသံၣ်ဒၢးသ့ၣ်တဖၣ်အံၤ ဒ်အဝဲသ့ၣ်ကသံၣ်အိၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ. မ့ၢ်မ့ၢ်တၢ်ဆူးတၢ်ဆါလၢ အကသံၣ် တအိၣ်ဘၣ်သ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် အဝဲသ့ၣ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးဒီး ဒုးသ့ၣ်ညါဝဲပှၤဆါသ့ၣ်တဖၣ်လၢကသံၣ်အမံၤဒီး မၢအဝဲ သ့ၣ်လဲၤဃုပှ့ၤန့ၢ်ကသံၣ် လၢပှၤဆါကသံၣ်ကျးအအိၣ်န့ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ် ပှၤဆါတနီၤနီၤလၢကျိၣ်စ့တအိၣ် ဒီးပှ့ၤအီၣ်က သံၣ်ကသီတန့ၢ်တဖၣ် ကဘၣ်ဟံးလိၢ်ဟံးခီဒီး ကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢအဝဲသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ်စ့ၢ်ကီးလီၤ.
ကီၢ်ပယီၤသုးအကဘီယူၤ ဒီးမူခိၣ်ကလံၤသီၣ်ဂီၤမၤတံာ်တၤလီၢ်ကဝီၤကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်အတၢ်ဖံးလိမၤဒိး
ဘၣ်ဃးလၢ တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့တကပၤ ကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်လၢအအိၣ်ဖဲ လူၤသီကီၢ်ဆၣ်အပူၤ ဘၣ်သဂၢၢ်ဝဲဒီးတၢ်ကီတၢ်ခဲ စ့ၢ်ကီးန့ၣ်လီၤ. ဖဲ လါဒံၣ်စဲဘၢၣ် ၂၀၂၅ နံၣ်, လါယနူၤအါရံၤ ဒီး လါဖ့ၤဘြူအါရံၤ ၂၀၂၆ နံၣ် တၢ်သၢလါအတီၢ်ပူၤအံၤန့ၣ် ကၠိ ကိးဖျၢၣ်ဒဲးဃၣ်ဃၣ်တထီၣ်ဘၣ်ကၠိဘၣ် မ့ၢ်လၢကီၢ်ပယီၤသုးအသုးကဘီယူၤသ့ၣ်တဖၣ် ဟဲဆှၣ်တၢ် ဒီး မၤပျံၤမၤဖုးတၢ်အ ဃိ တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢတအိၣ်လၢတၢ်ကထီၣ်ကၠိလၢ ကၠိအတၢ်သူၣ်ထီၣ်အပူၤဘၣ်န့ၣ်လီၤ. လၢတၢ်န့ၣ်အဃိ ကၠိဖိသ့ၣ်တ ဖၣ်ထီၣ်ကၠိလၢကၠိပူၤတသ့လၢၤဘၣ် ဒီး လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိသ့ၣ်တဖၣ် ဘၣ်ဟးတ့န့ၢ်ဝဲ တၢ်မၤလိအလီၢ်ဆူပှၢ်ပူၤလၢတၢ်တဒၢ အလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ ကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်ဘၣ်ထီၣ်ကၠိလၢပှၢ်ပူၤဒီး ဘၣ်ဒိးစဲးစ့ၢ်ကီးလၢပှၢ်ပူၤန့ၣ်လီၤ.
လၢန့ၣ်အမဲာ်ညါ ခီဖျိလၢ တဘျီတခီၣ်မူခိၣ်စူၤတဘၣ်လီၢ်ဘၣ်စးဘၣ်အဃိ ကဲထီၣ်တၢ်ကီတၢ်ခဲလၢကၠိသရၣ် /မုၣ် ဒီး ကၠိ ဖိမုၣ်/ခွါသ့ၣ်တဖၣ် ကထီၣ်ဘၣ်ကၠိအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကၠိတဖၣ် ဘၣ်သုးလီၢ်သုးကျဲဆူပှၢ်ပူၤအဃိကဲထီၣ်စ့ၢ်ကီးတၢ်ကီ တၢ်ခဲလၢတၢ်ကဘၣ်ဟးဆှၢထီၣ်ဆှၢလီၤ ကၠိအတၢ်ပီးတၢ်လီသ့ၣ်တဖၣ် ဒ်အမ့ၢ် လံာ်, စၢၢ်ဘိ, ထိၣ်ဒံးဘိ, ဒီး လၢၢ်သ့ၣ်ဘၣ်သူ ဆူတၢ်အိၣ်သဒၢအလီၢ်န့ၣ်လီၤ. ဆၢကတီၢ်ခဲအံၤ ကၠိဖိမုၣ်/ခွါတနီၤနီၤ အဝဲသ့ၣ်မ့ၢ်ဟးအိၣ်ဒီးဖံးလိမၤလိတၢ်လၢပှၢ်ပူၤလံသနာ် က့ ဖဲလၢကီၢ်ပယီၤသုးအသုးကဘီယူၤမ့ၢ်ဟဲဆှၣ်တၢ်တဘျီလၢ်လၢ်အဆၢကတီၢ် အဝဲသ့ၣ်ဘၣ်အိၣ်ဒံးဒၣ်လၢ တၢ်ပျံၤတၢ်ဖုး ဒီး တၢ်ပလီၢ်ပဒီအပူၤန့ၣ်လီၤ.
ခီဖျိလၢတၢ်ပျံၤတၢ်ဖုးဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီအကလုာ်ကလုာ်အဃိ ဖဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆ နံၣ် အတၢ်မၤလိနံၣ်အံၤ နံၣ်ကတၢၢ် ကီၢ်သူလ့ၤပဒိၣ် အတၢ်ဒိးစဲးလၢ Grade-9 (ခွံတီၤ) ကၠိဖိသ့ၣ်တဖၣ်အဂီၢ် တအိၣ်လၢၤဘၣ်ဒီး အိၣ်က့ၤဒၣ်ထဲလၢ Grade-12 (တဆံခံတီၤ) တတီၤဧိၤအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. ကၠိအတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢအဂၤန့ၣ် ကၠိသရၣ်/မုၣ်အဂီၢ် တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤစၢၤ ဆံးလီၤစှၤလီၤဝဲဒိၣ်နီၢ်မးန့ၣ်လီၤ. ပမ့ၢ်ကွၢ်န့ၣ်လၢဒီတနံၣ်အတီၢ်ပူၤ ကၠိသရၣ်/မုၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ဒိးန့ၢ်ဘၣ်တၢ်မၤစၢၤထဲ စ့ယိၤ (၉,၅၀၀) ဘးအဃိ လၢအဝဲသ့ၣ် တၢ်လိၣ်ဘၣ်အဂီၢ် တကူတလၢဘၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤဒုးကဲထီၣ်ဝဲတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တခါလၢ ကၠိသရၣ်/မုၣ် အသးသဟီၣ်သ့ၣ်တဖၣ် ကစၢ်လီၤဘၣ်ဖုး လၢအဝဲသ့ၣ်အတၢ်ကဟ့ၣ်လီၤအသး ဒီးကဖံးမၤဒံးတၢ်လၢခါဆူမဲာ်ညါအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ကတိၤလၢခံ
ဟီၣ်ကဝီၤတၢ်ပာ်ဖျါတဘ့ၣ်အံၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲတၢ်အိၣ်သးလၢ လူၤသီကီၢ်ဆၣ်, မုၢ်တြီၢ်ကီရ့ၣ်အပူၤ ဒ်အမ့ၢ် လီၢ်ကဝီၤသဝီဖိအ တၢ်လုၢ်အီၣ်နီၢ်ခိသးသမူအတၢ်အိၣ်သး ဒီးတၢ်သူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤသးလီၢ်ကျဲ, တၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, တၢ်အိၣ်ဆူၣ် အိၣ်ချ့အတၢ်တၤတၢ်, ပယီၤသုးတၢ်အိၣ်သူၣ်ထီၣ်ဆီလီၤသးလီၢ်ကျဲ, ပယီၤသုးအတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ, တၢ်ခးလီၤကျိဖးဒိၣ်, ဟီၣ် လာ်မ့ၣ်ပိၢ်အတၢ်ဂ့ၢ်ကီ, ပယီၤသုးအတၢ်တ့ၢ်လီၤမ့ၣ်ပိၢ်လၢကဘီယူၤ ဒ်အဖျါလၢလံာ်ဘျးစဲလၢထးသ့ၣ်တဖၣ်အသိးန့ၣ်လီၤ.
ဖဲ လါအီးကထိဘၢၣ် ၂၄ သီ, ၂၀၂၅ နံၣ်န့ၣ်သဝီဖိလၢအမံၤမ့ၢ် စီၤက--- သးနံၣ် (၁၇) နံၣ်တဂၤလၢအအိၣ်ဖဲ ကဂ---သဝီ, လၢၢ် မုၢ်ပျီကရူၢ်, လူၤသီကီၢ်ဆၣ်, မုၢ်တြီၤကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤ ယီၢ်ဘၣ်ဝဲဟီၣ်လာ် မ့ၣ်ပိၢ်တဖျၢၣ် ဖဲအဝဲလဲၤတၢ်လၢကျဲ လၢကလဲၤဃုအီၣ်တၢ်အဂီၢ် အဆၢကတီၢ်န့ၣ်လီၤ. အသကိးတဖၣ်လဲၤဆှၢအီၤဆူ ကင---တၢ်ဟ့ၣ်ကသံၣ်ဒၢးဝံၤ အဝဲဘၣ်ဒီၣ်တဲာ်ကွံာ်အခီၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂီၤ အံၤပာ်ဖျါထီၣ်ဝဲ အခီၣ်ထွဲဘၣ်တၢ်ဒီၣ်တဲာ်ကွံာ်အီၤဝံၤအလီၢ်ခံန့ၣ်လီၤ. (တၢ်ဂီၤ- KHRG)
Footnotes:
[1] တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢ လံာ်ပာ်ဖျါတဘ့ၣ်အံၤအပူၤန့ၣ် တၢ်ဒိးန့ၢ်ဘၣ်အီၤဖဲ လါမရှး ၂၀၂၆ နံၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. ဘၣ်တၢ်ဆှၢဟ့ၣ်ထီၣ်အီၤလၢ လီၢ်ကဝီၤၦၤမၤ သကိးတၢ်တဂၤ ဖဲမုၢ်တြီၢ်ကီၢ်ရ့ၣ်အပူၤ လၢအဘၣ်တၢ်သိၣ်လိအီၤ လၢကညီဂ့ၢ်ဝီခွဲးယာ်ကရူၢ် (KHRG) လၢကမၤနီၣ်မၤဃါတၢ်မၤဘၣ်ဒိၦၤဟီၣ်ခိၣ်ဖိ ခွဲးယာ်အတၢ်အိၣ်သးတဖၣ်ဖဲလီၢ်ကဝီၤပူၤန့ၣ်လီၤ. ၦၤတူၢ်ဘၣ်တၢ်တဖၣ်အမံၤ, တၢ်ဂီၤဒီး အိၣ်ဆိးလီၢ်ကျဲလီၤတံၢ်လီၤဆဲးတဖၣ်န့ၣ် တၢ်မၤလီၤဘၢအီၤ လၢအဝဲနီၢ် ကစၢ်တၢ်ဘံၣ်တၢ်ဘၢအဂီၢ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢတၢ်ကွဲးၡဲပၠးအါထီၣ်အီၤ ဖဲပနိကဝီၤအပူၤန့ၣ် မ့ၢ်ဝဲဒၣ် KHRG အတၢ်ကွဲးၡဲထီၣ်တၢ်ဂ့ၢ် တၢ်ကျိၤန့ၣ်လီၤ.
Print:
